پژوهشي در عناصر و مؤلّفه‌هاي زبان ادبي آثار خواجه عبدالله انصاري

زبان ادبي يا زبان شاعرانه و بلاغي اصطلاحي است كه گاهي در برابر زبان معمول روز‌مره و خودكار قرار مي‌گيرد و گاهي در مقابل زبان علمي به كار‌‌ مي‌رود. زبان ادبي و شاعرانه؛ هرچند پديده‌اي است درونِ نظام زبان، امّا تعريف، ويژگي‌ها، اجزا و كاركردهايي ‌خودْ‌ويژه و متفاوتي دارد. برجسته‌ترين ويژگي و عنصر زبانِ ادبي، واقعيت‌گريزي و بيان جهان‌هاي ممكن، ساختن و نشان‌دادن جهان‌هاي ناممكن، برخورداري از جوهره تخيّل و خلّاقيّت، بهره‌مندي از عوامل زيبايي‌شناختي و هنجارگريزي تا دست‌يابي به انواع برجسته‌سازي و آشنايي‌زدايي است. هدف اصلي اين پژوهش كه به شيوه اسنادي ـ توصيفي و تا اندازه‌اي تجزيه و تحليل ادبي صورت مي‌گيرد، مطالعه و بررسي آثار و متون يكي از عرفاي قرن پنجم هجري؛ يعني خواجه عبدالله انصاري، از چشم‌انداز زبان ادب و كشف عناصر و مؤلّفه‌هاي زبان شاعرانه و بلاغي، پرداختن به مقوله‌هاي زباني و زيبايي‌شناختي و سرانجام پيوستگي زبان ادبي با زبان عرفاني در آثار شيخ انصاري است. اين پژوهش در پايان نيز به ‌اين نتيجه مي‌‌رسد كه هرچند شيخ‌الاسلام انصاري، عارف بزرگي است و غرض اصلي از خلق آثار، بيشتر تعليم و آموزش، وعظ و خطابه، شرح و بيان آيات و احاديث براي مريدان، شاگردان و مخاطبان بوده است و اغلب سخنانش در مراحل جذبه، استغراق و سُكر عرفاني جاري شده است، امّا از بهره زيبايي‌شناختي آنها نيز غافل نبوده است و وجود همين عناصر و مؤلّفه‌هاي زبان ادبي و پيوستگي آن با زبان عرفاني خواجه، باعث تفاوت در سبك ادبي شخصي او هم شده است.