نگاهي انتقادي به كاربري خط فارسي - عربي در دست‏‌نوشته‌‏هاي فارسي ميانۀ زرتشتي

پس از راه يافتن مسلمانان به سرزمين ايران و به پيروي از آن، گسترش خط و زبان عربي، ايرانيان مسلمان در سده‏‌هاي آغازين اسلامي يا به تعبيري پساساساني، با پيشرفت خط و به كارگيري آن، در برخي از نوشته‏‌هاي خود به زبان عربي به گزارش گزاره‏‌ها يا جمله‏‌هايي از زبان فارسي (ميانه يا نو متقدم) پرداختند اما ايرانيان زرتشتي و مسيحي تا چند سده پس از آن همچنان از خط پهلوي بهره گرفتند و به نظر مي‌‏رسد كه ايرانيان يهودي نيز با خط خود يعني عبري - آرامي (كه پيشتر از آن براي نوشتن زبان عبري و آرامي يهودي بابلي بهره مي‌‏بردند) به نوشتن فارسي (ميانه يا نو متقدم) پرداخته‏‌اند و همگي در يك بازۀ زماني هماهنگ با هم از سنت نوشتاري پيشين به سنت نو نرسيده‏‌اند. در اين پژوهش، برخي از بازتاب‏‌هاي درزماني همسايگي زباني و سنت نوشتاري پهلوي در كنار عربي بررسي شده است و نويسنده كوشيده است تا براي نخستين بار اين بازتاب‏‌ها را در كنار هم گردآورد، با اين ديدگاه كه بر مبناي آن ديدگاه روشن‏تري نسبت به اين پديده به دست آيد. اين بررسي نشان مي‏‌دهد كه اگرچه از همان آغاز روزگار اسلامي واژه‌‏هاي كم‏‌شماري از زبان عربي به زبان پهلوي راه يافته‌‏اند اما اين روند ادامه پيدا كرده و حتي به ساخت هزوارش‌‏هاي عربي در فرهنگ پهلوي انجاميده است. از سوي ديگر نوشتن برخي واژه‌ها به خط فارسي - عربي به ساخته شدن واژه‏‌هاي تازه‏اي انجاميده است كه يكي از چالش‌‏هاي پيش‏روي ايرانيان هم در خواندن نوشته‌هاي گذشته به خط پهلوي و هم دگرگون كردن آن به خط فارسي - عربي بوده است.