تحليل روايت‏ شناختي سه حكايت از گلستان

شهرت سعدي به خاطر قدرت قلم و تأثيرگذاري سخنش، از مرزهاي ايران فراتر رفته و عالم‏گير است. پژوهشگران اديب ايراني و ديگران در كشف و شناخت قلم سعدي فراوان نوشته اند. روايت‏ شناسي از علوم جديد ادبي است كه متن ‏هاي روايي، به‏ ويژه داستاني را از منظر كميت و كيفيت و چگونگي توفيق آنها در به‏ كارگيري مهارت‏ هاي روايتي، تأثيرگذاري‌‏شان بر خواننده و درصد توانشان در رساندن پيام به مخاطب و گيرندۀ اثر، بررسي مي كند.در اين مقاله سه حكايت از گلستان سعدي با استفاده از روش كتابخانه‏ اي، توصيفي و تحليلي، با كمك قواعد و مهارت‏ هاي داستاني و روايت‏ پردازي مدرن، بازكاوي مي ‏شود، تا به اين پرسش پاسخ داده شود كه راز قدرت، زيبايي و كمال حكايت ‏هاي گلستان در چيست؟ در اين مقاله با بازخواني و بررسي حكايت‏ هاي سعدي، به درستي ثابت مي ‏شود كه وقوف شهودي و ناخودآگاه سعدي به چگونگي پردازش روايت و دقت او در ساخت و ارائۀ ساختمان داستان دليل اصلي توفيق حكايت‏ هاي گلستان در كمال، قدرت و تأثيرگذاري و زيبايي آنهاست؛ آنچنان‏ كه بعد از گذشتن قرن‏‌ها، داستان ‏نويسي مدرن به دنبال آن است.سعدي به شكل خارق‏ العاده ‏اي به مهارت‏ هايي همچون چگونگي آغاز داستان، ايجاد گره در محور طولي داستان و رساندن قصه به بحران و اوج، و گره‏ گشايي و رساندن سخن به سرانجام، و نقش گفتگو (dialog)  و شخصيت‏ پردازي در كمال قصه و ارسال پيام به مخاطب، واقف بوده است.او با دقت هنرمندانه ‏اي، حكايت را با حادثه‏ اي پر انرژي كه به ذهن و عواطف خواننده ضربۀ لازم را مي‏ زند و او را در برابر سؤال «چه خواهد شد؟» مي‏ نشاند، آغاز مي‏ كند، و با گره افكني‏ هاي لازم و ايجاد پرسش و حس كنجكاوي در ذهن و روان مخاطب، داستان را به اوج بحران مي‏‌رساند، و با گره‏ گشايي به هدف خود در ارسال پيام به مخاطب مي رسد.