تبيين علل استفاده نكردن از ماسك در بحران پاندمي 19 -COVID از ديدگاه كارشناسان بهداشتي؛ يك مطالعه ي كيفي

مقدمه و هدف: روش‌هاي مختلفي براي پيشگيري از بيماري Covid-19، از بدو پاندمي تاكنون مطرح شده است؛ اما با وجود كشف واكسن، هنوز استفاده از ماسك صورت، روشي اثربخش و كارآمد شناخته مي‌شود. با وجود اين، داشتن درك درستي از عوامل تعيين‌كننده‌ي رفتارهاي پيشگيرانه، به‌ويژه استفاده از ماسك در جوامع، به‌علت سهل‌انگاري و ناديده‌گرفتن اين امر، ضروري به نظر مي‌رسد. لذا اين مطالعه با هدف شناسايي علل استفاده‌نكردن از ماسك توسط مردم در پاندمي كوويد19 از ديدگاه كارشناسان بهداشتي انجام شد. روش كار: اين مطالعه به‌روش كيفي و تحليل محتوا در سال 1399 انجام شد. نمونه‌گيري به‌صورت هدفمند و با شركت 15 نفر از كارشناسان بهداشت دو شهرستان كاشان و آران و بيدگل در اين مطالعه انجام شد. در اين مطالعه، افراد با حداكثر تنوع از نظر سن، جنس و سطح تحصيلات انتخاب شدند. روش اصلي جمع‌آوري داده‌ها مصاحبه‌ي نيمه‌ساختاريافته بود كه مدت مصاحبه بين 20 تا 30 دقيقه بود. متن‌هاي مصاحبه‌ها نوشته ، استخراج و به واحدهاي معني‌دار تقسيم شدند. به‌منظور استحكام، تأييد نتايج و دقت تحقيق از معيارهاي اعتبار يا مقبوليت داده‌ها (Credibility) قابل پذيرش بودن و اعتبار، صحت و باورپذيري داده‌ها، تأييدپذيري، قابليت اعتماد و قابليت انتقال استفاده شد. يافته‌ها:  66.6 % شركت‌كنندگان در مصاحبه مدرك تحصيلي كارشناسي، 13.4% كارشناسي ارشد و 20% مدرك دكترا داشتند. 80%درصد شركت‌كنندگان مرد، 53.5% در محدوده‌ي سني 40  تا 50 سال و همگي متأهل بودند. در روند تحليل داده‌ها، 40 مفهوم اوليه كه ويژگي‌هاي يكسان داشتند در شش زيرطبقه دسته‌بندي شدند و سپس بر اساس خصوصيات مشترك در سطح انتزاعي‌تري به سه طبقه اصلي تبديل شدند. يافته‌هاي پژوهش در سه طبقه اصلي عوامل فردي، عوامل بين فردي و عوامل محيطي طبقه‌بندي شدند. زيرطبقه‌ها شامل عدم آگاهي، اعتقادات رفتاري و باورها، موانع جسمي، هنجارهاي انتزاعي، موانع اقتصادي، موانع محيطي، ساختار نامناسب ماسك، سياست‌ها و دستورالعمل‌هاي بهداشت بود. نتيجه‌گيري: نتايج اين مطالعه نشان داد كه علاوه‌ بر عوامل فردي، مانند آگاهي و اعتقادات افراد درباره رفتارهاي پيشگيرانه، عوامل بين فردي، هنجارهاي انتزاعي و عوامل اقتصادي و محيطي نيز مي‌تواند بر استفاده از ماسك در افراد جامعه تأثيرگذار باشد كه حمايت و پشتيباني سازمان‌هاي دولتي را ضروري مي‌سازد.