ناپختگي حسام‌الدين؛ عامل اصلي تأخير دفتر دوم مثنوي

يكي از چالش برانگيزترين موضوعات مثنوي معنوي، تأخيرِ به وجود آمده در سرودن دفتر دوم است. بسياري از محققان به تبع افلاكي، فوت همسر حسام الدين و بي انگيزگي مولوي را از مهم ترين عوامل اين تأخير دانسته اند، اما برخي از محققان در اين نظريه‌ نه چندان معقول تشكيك كرده، نظرات ارزشمندي ارائه كرده اند. در اين مقاله به روش تحليلي- توصيفي به يكي از عوامل اين تأخير كه مورد توجه قرار نگرفته، پرداخته شده است. پس از مرگ صلاح الدين، بعضي از امور مولوي و مريدان به حسام الدين واگذار مي شود، اما بنا به دلايلي ايشان رسماً به عنوان خليفه برگزيده نمي شود. حسام الدين با اصرار از مولوي درخواست داشته كه خليفگي او را رسماً اعلام كند، اما ظاهراً مولوي عجله اي براي چنين انتسابي ندارد. اين تعليق، رنجش حسام‌الدين را در پي داشته است. در ابيات پاياني دفتر اول، دلگيري و رنجش حسام الدين به اوج مي رسد و ظاهراً مولوي او را از خود مي راند. اين جدايي و قهر، دو سال به طول مي انجامد تا اينكه حسام الدين رسماً خليفه‌ مولوي مي شود و كتابت دفتر دوم را از سر مي گيرد. دلايل برون و درون متني، اين مطلب را تبيين و تأييد مي كند.