شناسايي و اولويت‌ بندي كيفيات محيطي مؤثر بر جنبه هاي تكاملي كودكان 6 تا 12 سال در فضاي شهري (مورد پژوهي: محله دارآباد تهران)

مقدمه: به سبب رابطه‌ دوسويه ميان ويژگي ‌هاي محيط شهري و فرايند ادراك، در طراحي محيط كودكان بايد به جنبه‌هاي مختلف تكامل كودك و نيازهاي مرتبط با آن و نقش فضاي ‌شهري در شكل‌ گيري رفتارهاي تأمين‌كننده اين نيازها، پرداخته شود. اما باوجود اهميت تأثير كيفيات‌ محيطي بر جنبه‌هاي گوناگون تكامل كودكان، مطالعاتي كه به ارزيابي ديدگاه كودكان به ‌عنوان استفاده‌كنندگان از فضاي شهري پرداخته باشد، كمتر انجام شده است. پژوهش حاضر تلاشي براي شناسايي كيفيات محيطي مؤثر بر جنبه هاي تكاملي كودكان در فضاي شهري و اولويت بندي آن بر اساس گروه هاي سني و جنسي است.روش تحقيق: بر اين ‌اساس با استفاده از روش تحليلي-توصيفي جنبه هاي تكاملي كودكان 6 تا 12 سال به عنوان جامعه هدف، و معيارها و شاخص‌هاي مؤثر بر آن در فضاي شهري در قالب چارچوب ‌ارزيابي تدقيق شده ‌است. چارچوب ارزيابي پيشنهادي، زمينه را براي تحليل توقعات كودكان از فضاي شهري و اولويت‌بندي معيارهاي پيشنهادي، مبتني بر خواست آنان، در نرم‌افزار SPSS 26 و با استفاده از آزمون فريدمن فراهم مي‌آورد.نتايج و بحث: يافته‌هاي پژوهش نشان مي دهد معيارهاي امن بودن فضا، اختلاط و زندگي جمعي، پيچيدگي، خوانايي، حس تعلق، گوناگوني، نفوذپذيري، انسجام، غناي حسي، فرهنگ و هويت جمعي، پيوند با طبيعت و انعطاف‌پذيري به ترتيب از بيشترين اولويت در ميان كودكان برخوردار است. تحليل اولويت‌ها بر اساس دو گروه سني 6-8 سال (اواسط كودكي) و 9-11 سال (اواخر كودكي) نشان ‌مي‌دهد تفاوت معناداري ميان اولويت‌بندي معيارها در اين دو گروه وجود ندارد و تفاوت‌هاي اندك موجود نيز بر اساس تفاوت‌هاي جزئي در نيازهاي دو گروه سني موردنظر قابل توجيه است. در اولويت‌بندي مبتني بر گروه‌هاي جنسي، تفاوت در اولويت‌بندي ميان دختران و پسران، برخواسته از تفاوت‌هاي جنسيتي ميان آنان است. اين تفاوت‌هاي جنسيتي نمود بارزي در ادراك سه‌بعدي، تجسم فضايي، جهت‌يابي در محيط، نوع خوانايي و ضرورت امن بودن محيط پيدا ‌مي‌كند؛ بنابراين جنسيت را ‌مي‌توان به ‌عنوان اصلي‌ترين دليل تفاوت‌هاي ادراكي در فضاي شهري به شمار آورد كه البته هم براي دختران و هم براي پسران به ‌صورت اكتسابي قابل ‌تغيير است.نتيجه گيري: براين اساس وجود تفاوت‌هاي ادراكي و به‌ تبع آن رفتاري ميان كودكان، نه‌ فقط به دليل تفاوت‌‌هاي زيست شناسي بلكه به دليل تفاوت‌‌هاي جنسيتي، مبتني بر شرايط فرهنگي و اجتماعي جامعه‌اي كه در آن كودك زندگي و كسب تجربه مي‌كند، قابل توضيح و تفسير است.