تبيين مؤلفه‌هاي معماري داخلي مبتني بر روشنايي غير بصريِ هدفمند (مورد پژوهي: كلاس درس دبستان ‌هاي تهران)

مقدمه: روشنايي غير بصري موضوعي است كه ريشه در مطالعات علوم پزشكي دارد و اهميت بهره‌گيري از آن در سال‌هاي اخير در حوزه بين‌المللي معماري، مطرح و روبه‌رشد است. اما بررسي‌هاي اوليه نشانگر شناخت اندك از اين موضوع در مطالعات معماري داخل كشور است. هدف اين تحقيق تبيين مؤلفه‌هاي روشنايي غير بصري  و بهره گيري از برخي عوامل آن در معماري است. مرور محتوايي بر مباني نظري نشان مي‌دهد پارامترهاي طيف، شدت، زمانبندي، مدت زمان، جهت و سابقه نور براي اثربخشي در روشنايي غير بصري  بسيار متفاوت از روشنايي شناخته شده بصري است.روش تحقيق: اين پژوهش نخست با مطالعه اي كتابخانه اي و مروري محتوايي بر پيشينه موضوع و مباني نظري موجود، عوامل مؤثر طراحي بر روشنايي غير بصري  را شناسايي و سپس در بين اين عوامل، اثر رنگ سطوح داخلي را در مدل كلاس درس با شبيه‌سازي توسط نرم‌افزار آلفا (پلاگين راينو براي تحليل‌هاي روشنايي غير بصري ) بررسي كرده است. همچنين در اين پژوهش، عوامل جهت ديد و فاصله از پنجره در آزمايشي ميداني در يك كلاس درس با اندازه گيري توسط دستگاه اسپكترومتر (طيف‌سنج) ارزيابي شد. در پايان، اثر اين عوامل توسط برخي از شاخص‌هاي روشنايي غير بصري  نظير روشنايي معادل ملانوپيك EML)، روشنايي نور روز معادل ملانوپيك  و محرك سيركادين) اندازه گيري شد.نتايج و بحث: در بين مؤلفه‌هاي تحقيق بررسي بر روي رنگ سطوح، جهت ديد و فاصله ناظر از پنجره نشان مي‌دهند رنگ‌هاي زرد و سبز با وجود توليد روشنايي بصري لازم براي 100% نقاط مورد مطالعه در فضا، در ايجاد برخي شاخص‌هاي روشنايي غير بصري  كافي براي تمام فضا ناكارآمدند (تأمين EML استاندارد براي 90% و 81% فضا توسط رنگ سبز و زرد). رنگ آبي نيز روشنايي بصري و EML لازم را به ترتيب براي حدودا 72% و 96% از نقاط مورد بررسي در فضا تأمين مي‌كند كه در ايجاد روشنايي بصري كافي پايين‌ترين عملكرد را دارد، اما در تأمين EML در نقاط منتخب مورد مطالعه نسبت به سبز و زرد قابليت بهتري دارد. رنگ سفيد با تأمين 100% روشنايي بصري و غير بصري  مناسب‌ترين انتخاب است. همچنين در ميزان روشنايي غير بصري  دريافتي ناظر در جهت ديد رو به پنجره نسبت به جهت ديد رو به تخته اختلاف قابل‌ توجهي وجود دارد. جهت ديد رو به پنجره و نزديك به پنجره دريافت بيشتري از اثرات غير بصري  نور دارند كه در صورت استفاده از پنجره‌هاي جنوبي لازم است ملاحظات خيرگي لحاظ شود.نتيجه گيري: در مجموع، نتايج به دست آمده اهميت نقش عوامل بررسي شده در ميزان اثرات غير بصري نور را نشان مي دهند.