الگوي توزيع عناصر نادر خاكي در پهنه‌هاي دگرسان و كانه‌دار كانسار لخشك (پهنه زمين درز سيستان)

كانسار لخشك در بخش جنوب‌غربي پهنه زمين‌درز سيستان و در 28 كيلومتري شمال‌غربي زاهدان واقع است. واحدهاي سنگي رخنمون يافته شامل توده‌هاي نفوذي گرانيتوئيدي و دايك‌هاي داسيتي-ريوليتي با سن اليگوسن و كالك‌شيست و كوارتز شيست با سن ائوسن هستند كه در حد رخساره شيست سبز دگرگون شده‌اند. اين مجموعه تحت تأثير پهنه برشي با روند شمال‌شرق-جنوب‌غرب دگرريخت شده است. تركيب توده‌هاي نفوذي براساس نمودارهاي سنگ‌شناسي در محدوده گرانوديوريت قرار مي‌گيرد. براساس مطالعات پتروگرافي، كاني‌هاي تشكيل‌دهنده توده‌هاي نفوذي شامل كوارتز، آلكالي فلدسپات، پلاژيوكلاز، بيوتيت، سريسيت، مسكويت، اكسيدهاي آهن و كلسيت است. از مهم‌ترين انواع دگرساني‌ها مي‌توان به دگرساني‌هاي سريسيتي، سولفيدي، سيليسي و كربناتي اشاره كرد. بررسي الگوهاي پراكندگي عناصر نادر خاكي در نمونه‌هاي پهنه برشي، نشان‌دهنده غني‌شدگي REE در بخش‌هاي مركزي پهنه برشي (درجات شديد دگرساني و دگرشكلي) نسبت به واحدهاي كمر بالا و كمر پايين (درجات ضعيف دگرساني و دگرشكلي) پهنه برشي است. الگوي پراكندگي اين عناصر شامل غني‌شدگي LREE نسبت به HREE است كه مي‌توان آن را به دگرگوني ناحيه‌اي در حد رخساره شيست سبز و چرخش سيالات CO2 و SO42- در پهنه برشي لخشك نسبت داد. علاوه بر آن، وجود بي‌هنجاري‌هاي Eu مثبت و منفي در پهنه برشي نشان‌دهنده دو مرحله دگرساني متفاوت است. دگرساني ضعيف تا متوسط كه به ايجاد بي‌هنجاري Eu مثبت منجر شده است و دگرساني پيشرفته كه سبب تجزيه شديد پلاژيوكلاز به‌عنوان منبع اصلي Eu و بي‌هنجاري Eu منفي شده است.