مطالعه تطبيقي مواجهه «نهاد ديني» و «نوسازي فرهنگي» در عربستان سعودي و كويت (نيمه نخست قرن بيستم)

نخستين گامهاي تجدد و نوسازي در كشورهاي عربي خليج فارس از سالهاي نخستين قرن بيستم ميلادي با تغييراتي در حوزه فرهنگ همراه بود كه از آن با تعبير «نوسازي فرهنگي» ياد مي‌‌شود. اين تغييرات به ويژه در مواردي كه با تحول در ساختار ارزشي و سنتهاي قومي و ديني، تغيير ارزشي تلقي مي‌‌شد حساسيت‌ افكار عمومي و جريانهاي ديني را برمي‌‌انگيخت. در اين ميان، نوع رويكرد نهاد دين در مواجهه با سياستهاي نهاد دولت براي پيشبرد نوسازي فرهنگي، حائز اهميت است. اين پژوهش سعي بر آن دارد تا با مطالعه‌‌اي تطبيقي، چگونگي اين مواجهه در دو كشور عربستان سعودي و كويت را در نيمه نخست قرن بيستم ميلادي ارائه نمايد. بر اين اساس، تلاش شده است تا با تعيين شاخصهايي از مظاهر نوسازي فرهنگي و نيز چگونگي مواجهه نهاد ديني در نهايت به اين سؤال پاسخ داده شود كه در هر كدام، مواجهه با فرآيند نوسازي، همگرايانه بوده است يا واگرا؟ نتيجه‌‌‌ به دست آمده، دو مدل متفاوت از چگونگي مواجهه را نشان مي­‌دهد كه در مورد عربستان، رويكرد محافظه‌‌كارانهِ واگرا و در كويت رويكرد همگرايانه غالب بوده است.