واكاوي فقهي ـ حقوقي شخصيت حقوقي شركت سهامي و آثار آن

از ويژگيهاي بارز يك شركت سهامي، داشتن شخصيت حقوقي مستقل است و وجود اهليت، حق اقامه دعوي، اقامتگاه، تابعيت و حقوق و التزامات مستقل، از آثار اين شخصيت حقوقي است كه به نظر برخي از فقها وجود چنين آثاري، تنها براي انسان متصور است و نمي‌توان آنها را براي يك موجود اعتباري در نظر گرفت و فرض وجود شخصيت حقوقي، از نظر فقهي موجب سلب مسئوليت شركا و سهامداران نمي­‌شود؛ نظر ديگر بر اين است كه اعتبار داشتن شخصيت حقوقي (معنوي) مستقل براي شركت سهامي آن را از ماهيت شركتهاي فقهي خارج نمي­‌سازد؛ اما برخي فقها به جاي قبول يا نفي مطلق شخصيت حقوقي شركت سهامي، براي آن شخصيت حقوقي با مسئوليت محدود در نظر گرفته­‌اند. مقاله حاضر كه به روش توصيفي ـ تحليلي نگاشته شده، ضمن بيان و نقد ديدگاهها درباره شخصيت حقوقي شركت سهامي و آثار آن از منظر فقه مذاهب اسلامي و حقوق، بر اين باور است كه با تحليلي دقيق از «ذمه» مي­‌توان وجود شخصيت حقوقي را در فقه اسلامي ثابت كرد و اين را پذيرفت كه همان‌گونه كه ذمه، وصفي قائم بر انسان است، منعي ندارد كه اين وصف بر غيرانسان (شركت سهامي) هم باشد و به تبع آن، آثار چنين شخصيتي را مطابق با موازين فقهي دانست.