جهت عقدالوضع در منطق موجهات از ديدگاه فارابي و ابن‌سينا

بنابر ادعاي فخر رازي و طوسي، جهت عقد الوضع در نگاه فارابي امكان و در نگاه ابن سينا فعليت است. آنها پس از اين انتساب، ديدگاه فارابي را نادرست و ديدگاه ابن سينا را تاييد ميكنند. اگرچه فارابي اشاره مستقيمي به جهت عقد الوضع ندارد ولي از مجموع عبارات او عقدالوضع به لفظ مفرد كلّي در ناحيه موضوعِ قضاياي محصوره تعريف ميشود. درواقع، در اين نگاه عقدالوضع، خود، به يك قضيه حمليه جهت پذير تحليل مي‌شود. از طرفي با بررسي متون ابن سينا روشن ميشود او تعيين جهت عقدالوضع را منوط به تحليل جهت قضيه ميداند، اما نهايتا دو جهت امكان و فعليت را به عقدالوضع نسبت ميدهد و نه فقط فعليت را. بنابراين، ادعاي دو شارح بزرگ ابن سينا در فعلي دانستن جهت عقدالوضع نزد ابن سينا، صحيح نيست. در اين مقاله نشان ميدهيم اولا فارابي و ابن سينا هر دو از جهت امكاني سخن گفته اند و ثانيا نقد فخر و طوسي به جهت امكان در عقدالوضع مطابق با نگاه خود ابن سينا صحيح نيست.