ارزيابي پايداري امنيت آب و كشاورزي با تحليل جدايي اقتصاد كشاورزي از مصرف آبا زيرزميني

نقش محوري كشاورزي در تخليه منابع آب زيرزميني و هم‌چنين اشتغال‌زايي براي برخي از محروم‌ترين اقشار جامعه باعث شده تا اعمال هر محدوديتي بر اين بخش با هدف احياي منابع آب زيرزميني عملاً به طيف وسيعي از چالش‌هاي اقتصادي-اجتماعي منتهي شود. در چنين شرايطي يك راه‌كار بالقوه براي فائق‌آمدن بر وضع وخيم آب‌هاي زيرزميني بدون بروز پيامدهاي اقتصادي-اجتماعي دستيابي به رشد اقتصادي در بخش كشاورزي همزمان باكاهش حجم برداشت از آب‌هاي زيرزميني است كه در ادبيات پژوهش تحت عنوان جداسازي پرقدرت شناخته مي‌شود. در اين مطالعه سعي شده تا با به‌كارگيري رويكردي موسوم به رويكرد تاپيو ماهيت ارتباط ميان رشد اقتصاد كشاورزي و برداشت از آب زيرزميني در استان‌‌هاي ايران در بازه 1398-1391 موردارزيابي قرار گيرد و سپس اثر قرارگيري در وضعيت جداسازي پرقدرت بر عمق آب‌هاي زيرزميني بابرآورد الگوي رگرسيون كوانتايل (Quantile) تخمين زده شود. براساس نتايج حاصله تقريباً تمام قطب‌هاي كشاورزي ايران نظير فارس و خراسان رضوي نه تنها در دستيابي پايدار به جداسازي پرقدرت ناموفق بوده‌اند بلكه در بسياري موارد رشد منفي در اقتصادكشاورزي را همراه با افزايش برداشت از آب‌هاي زيرزميني نيز تجربه كرده‌اند و در نتيجه هم از نظر اقتصادي و هم از نظر آب‌هاي زيرزميني در شرايط ناپايداري قرار دارند. نتايج حاصل از الگوي كوانتايل نيزنشان داد كه در نواحي داراي منابع آب زيرزميني با عمق متوسط و زياد دستيابي به جداسازي پرقدرت در حدود 8 درصد عمق اين منابع را كاهش مي‌دهد، اگرچه در نواحي داراي آب‌هاي زيرزميني كم‌عمق اثري بر عمق اين منابع برجاي نمي‌گذارد.