ارزيابي جامع فلورايد درمنابع آب محدوده ماكو-بازرگان-پلدشت

هدف اصلي پژوهش موردنظر توجه همه‌جانبه بر ابعاد مختلف غلظت بالاي فلورايد در محدوده ماكو- بازرگان- پلدشت واقع در شمال استان آذربايجان‌غربي است. بدين منظور در آبان‌ماه سال 1400 از منابع آبي مختلف محدوده مورد پژوهش، 60 نمونه جمع‌آوري و آناليز شده است كه غلظت يون فلورايد از 0.39-9.89 ميلي‌گرم بر ليتر نوسان دارد و غلظت آن در بيش از 50 درصد نمونه‌ها بالاتر از استاندارد سازمان بهداشت جهاني است. در اين پژوهش ارتباط فلورايد با عناصر ديگر و تأثيرگذاري فرايند‌هاي مختلف بر اين عنصر و آثار آن بر انسان و نباتات ارزيابي شده و در ادامه از تكنيك‌هاي آماري چندمتغيره براي درك فرايند‌هاي ياري‌رسان به اين متغير‌ها و شناسايي عوامل مؤثر بر غلظت فلورايد استفاده شده است و هم‌چنين نوسانات اين عنصر در منابع آبي مختلف (چاه عميق، نيمه‌عميق، چشمه، قنات و آب سطحي) با تغييرات غلظت آن در 15 سال اخير موردبررسي واقع شده كه اولين بار در اين پژوهش به ارزيابي جامع فلورايد و تمركز بر ابعاد مختلف مرتبط با اين عنصر پرداخته شده است. با مقايسه مقادير فلورايد براي منابع مختلف آبي مشخص‌شد كه غلظت فلورايد در چاه‌هاي عميق به‌دليل ماندگاري بيش‌تر منابع آبي در ماتريكس آبخوان بالاترين است و در اين پژوهش براي اولين بار به بيماري مرتبط با گياهان (نكروز و كلروز) كه در اثر غلظت بالاي فلورايد در قسمت‌هايي از محدوده مورد پژوهش نمايان شده، اشاره شده است. با استفاده از نمودار‌هاي دو متغيره نيز معين شد كه فرايند انحلال كربنات‌ها و تعويض يوني بر افزايش غلظت فلورايد و كربنات منابع آبي منطقه تأثيرگذار است و باتوجه به مقايسه تغييرات غلطت يون قلورايد در 12 ايستگاه نمونه‌برداري نيز مشخص شد كه شدت آنومالي در طي 15 سال گذشته در 12 ايستگاه مشابه به‌طور ميانگين 10 برابر افزايش داشته است و هم‌چنين با استفاده از آناليز تحليل خوشه‌اي و تحليل عاملي سه گروه و سه فاكتور تعيين شد كه نتايج، مويدي بر زمين‌زاد‌ بودن آنومالي فلورايد و انسان‌زاد بودن نيترات در محدوده موردمطالعه است.