اخلاق زيستي، زيست‌فناوري‌هاي نوظهور و جامعه: ارائه چارچوب اخلاقي در ارزيابي زيست‌فناوري‌هاي نوظهور

زيست‌فناوري‌هاي نوظهور به‌واسطه‌ي ‌تأثير بر حوزه‌هاي اجتماعي و اقتصادي و سلامت نقش بسزايي در ارتقاي رفاه جوامع ايفاء مي‌كند. نگرش به فناوري‌هاي زيستي در شرايط مختلف و در طول زمان متفاوت بوده و بر اساس درك جديد و شواهد نويافته از موقعيت تغيير مي‌كند. در ارزيابي اخلاقي فناوري‌هاي نوظهور يكي از مسائلي كه همواره مورد تأكيد قرار مي‌گيرد جنبه‌هاي خطرآفرين و مشكل ساز آن براي زندگي و رفاه انسان‌ها است. در عين حال، پيش‌فرض‌هاي اخلاقي شامل آزادي، خوش بيني در فناوري، جبرگرايي، چرخه زندگي، قدرت، شكل زندگي، بي‌طرفي فناوري، ابهام، عدم قطعيت، توان بالقوه تحول آفريني و چالش‌هاي برخواسته از آن‌ها مي‌تواند بر قضاوت اخلاقي استفاده از اين فناوري‌ها مؤثر واقع شود. شش رويكرد متمايز براي ارزيابي فناوري‌هاي نوظهور مورد استفاده قرار مي‌گيرد. در اين ميان، «رويكرد مبتني بر اصول»، با ايفاي نقش نظارتي منعطف، به جاي تعيين الزامات و قوانين خاص يا استانداردها و تعهدات عمومي و پرهيز از طراحي چك ليست، بر دستيابي به نتايج مطلوب تمركز مي‌كند. با تمركز بر رويكرد مذكور در اين مقاله، اصول اخلاقي مطرح در ارزيابي اخلاقي زيست‌فناوري‌هاي نوظهور شامل خطر-هزينه-فايده، پايبندي به حقوق فردي، پايداري، طبيعي بودن، احتياط، سير فناوري، نظارت مسئولانه، منفعت عمومي، عدالت و انصاف، مشورت مردم‌سالارانه، و آزادي فكري مورد بررسي ارائه مي‌شود. در نهايت، با ارائه يك مدل مفهومي در به‌كارگيري اصول فوق الذكر در مراحل مختلف شكل‌گيري يك زيست‌فناوري، هجده توصيه‌ي عملياتي به منظور تسهيل ارزيابي و نظارت اخلاقي بر روند روبه رشد زيست فناوري‌هاي نوظهور در كشور، در سطوح مختلف سياست‌گذاري ارائه مي‌شود.