ارزيابي عملكرد كارگروه‌ها و كميته‌هاي اخلاق در پژوهش‌هاي زيست پزشكي ايران: نتايج مطالعه مبتني بر يك ابزار خودارزيابي

فعاليت‌ پژوهشي كشورهاي در حال توسعه در دو دهه‌ي گذشته افزايش يافته است. گسترش و تمركززدايي كميته‌هاي اخلاق، نيازمند ارزيابي عملكردي مناسب است. مطالعه‌اي مقطعي در سال 2023 ميلادي با استفاده از چك ليست ابزار خودارزيابي كميته‌هاي اخلاق در پژوهش بر روي كارگروه/كميته‌هاي اخلاق در پژوهش كشور اجرا شد. چك ليست به فارسي ترجمه شد. براساس نظر متخصصين اخلاق در پژوهش و بر مبناي دستورالعمل مصوب نحوه‌ي تشكيل و عملكرد كارگروه/كميته‌هاي اخلاق مورد بازنگري قرار گرفت. چك‌ليست الكترونيك، براي اعضاي ارشد 269 كارگروه/كميته اخلاق در پژوهش‌ ارسال شد. داده‌ها با نرم‌افزار SPSS مورد آناليز قرار گرفت؛ ميزان پاسخ‌دهي 83% بود. ميانگين نمره‌ي كلي 25.173 ± 152.11 بود كه 69.14% از حداكثر نمره كلي به‌دست آمد، اما در بخش ارزيابي مداوم (نظارت) و منابع كميته، كم‌تر از 50% از نمره ميانگين كسب شد. نمرات 138 كارگروه/كميته اخلاق در محدوده‌ي عالي و 85 مورد در محدوده خوب قرار گرفت. نتايج نشان داد كه ميانگين نمرات با ميزان سابقه‌ي فعاليت، تعداد جلسات در ماه، وجود بودجه‌ي مصوب سالانه، وجود يك برنامه‌ي مدون مصوّب ارتقاي كيفيت و دارا بودن كاركنان اداري مشخص ارتباط دارد. تكميل ابزار خودارزيابي، علاوه بر آگاهي كارگروه وزارتي از نحوه‌ي عملكرد كارگروه/كميته‌ها و توجه فردي هر كارگروه/كميته‌ به استانداردهاي لازم الاجرا، مي‌تواند آگاهي از نقاط قوت و چالش‌ها را در سطح هر كميته‌ افزايش دهد. بازنگري در دستورالعمل مصوب نحوه تشكيل و عملكرد كارگروه/كميته‌هاي اخلاق توسط دبيرخانه كارگروه وزارتي اخلاق در پژوهش و تكرار مجدد خودارزيابي در آينده مي‌تواند روند ارتقاء و بهبود عملكرد كميته‌هاي اخلاق را تسهيل نمايد.