تحليل كيفر شناختي نهاد محروميت از حقوق اجتماعي

محروميت از حقوق اجتماعي كيفري است كه با هدف اصلاح و بازاجتماعي كردن مرتكب و جلوگيري از تكرار جرم به دو صورت مجازات مستقل (اصلي) و مجازات مضاعف (تكميلي و تبعي) در قانون مجازات اسلامي پيش‏بيني شده است. در اين كيفر قانون‏گذار با تمركز بر كاهش توان مرتكب از طريق محروم كردن وي از حقوق اجتماعي از قرار گرفتن مجرم در محيط جرم‏زا جلوگيري كرده و ضريب احتمال تكرار جرم را كاهش داده است. اما اعمال طيف وسيعي از موارد محروميت موجب شده كارآمدي اين كيفر مورد ترديد قرار بگيرد و از جهات مختلف ايراداتي بر آن وارد شود. با وجود رابطۀ مستقيم كارآمدي قوانين با تعالي جايگاه قانون‏گذار در افكار عمومي، مقالۀ پيش رو با اتخاذ روش توصيفي‌ـ تحليلي، به منظور ارائۀ گزارشي از كارآمدي كيفر محروميت، نحوۀ اعمال مجازات‏هاي محروميت و دلايل مدافعان و مخالفان آن را مورد بررسي قرار داده است. نتايج حاكي از آن است كه مجازات محروميت بالذات و اصالتاً كيفري كارآمد تلقي مي‏شود و علت ايرادات وارده چيزي جز برخورد دوگانۀ قانون‏گذار در صور مختلف اين كيفر نبوده است كه مستلزم اصلاح و بازنگري خواهد بود.