اهميت سبك و تحليل سبكي سنگ‌نگاره بر درك باستان‌شناختي قلمروهاي هويتي-منطقه‌اي در فلات ايران

فلات ايران از بزرگ‌ترين مناطق داراي بيشترين و متنوع‌ترين جايگاه‌هاي باستان‌شناختي سنگ‌نگاره در جنوب‌غرب آسياست. سنگ‌نگاره‌ها آثاري هنري با كاركردهاي گوناگون، و از موضوعات قابل توجه باستان‌شناسي و انسان‌شناسي هنر هستند. آن دو، بر اهميت سنگ‌نگاره‌ها اعم از نقاشي‌شده و حكاكي‌شده براي بازشناسي و درك شيوه‌هاي سنتي زندگي، گيتي‌شناختي و ايدئولوژي و آيكونوگرافي گروه‌ها و جوامع از پيش از تاريخ تا زمان‌هاي اخير تأكيد دارند. اين بيان تصويري به‌مثابه بازنمايشي از ويژگي‌هاي ترسيمي جوامع عموماً نانويسا در بازه‌هاي زماني و موقعيت‌هاي مكاني مختلف، از ابزارهاي اصلي ارتباط بصري براي اطلاع‌رساني بوده‌اند. مطالعات سنگ‌نگاره همواره با دو چالش اصلي: يكي كشف و درك شواهد مبني بر هويت‌هاي فرهنگي بر پايه رويكردهاي تحليلي، و ديگري فهم پيوستگي و ناپيوستگي ويژگي‌ها به‌لحاظ زماني و مكاني، مواجه بوده است. باستان‌شناسي اغلب از سبك و رويكردهاي مبتني بر آن براي شناسايي و تحليل سنگ‌نگاره‌ها به‌مثابه ابزاري به‌منظور درك سازمان اجتماعي، مرز و قلمروگرايي، برهم‌كنش‌هاي انساني-محيطي، و درك توالي‌هاي زماني استفاده مي‌كند. در اين پژوهش مفهوم سبك، تحليل سبكي و روش آن در چارچوب باستان‌شناسي هنر بررسي شده و كاركرد آن بر پايه مطالعه موردي سنگ‌نگاره ارائه شده است. يافته‌ها و نتايج بيانگر آن است كه ايجاد سنگ‌نگاره در فلات ايران به‌مثابه سنت از اواخر پيش از تاريخ تا زمان‌هاي اخير رواج داشته و علاوه بر بازنمايش ويژگي‌هاي اشتراكيِ سبكيِ بسيار، داراي خصوصيات سبكيِ منطقه‌اي و روندهاي متفاوت تغييرات نيز بوده‌اند. بنابراين سنگ‌نگاره‌ها را مي‌توان شبكه‌اي از قلمروهاي فرهنگي-هنري لحاظ كرد كه در فرايندي پيوسته از تغيير و انطباق‌پذيري با برخي ويژگي‌هاي مشترك سراسري قرار داشته، در حالي ‌كه ويژگي‌هاي مكاني و زماني آن‌ها بر هويت‌هاي منطقه‌اي تأكيد داشته‌اند.