نقش سرمايه اجتماعي در ماندگاري و كارآمدي صندوق‌هاي قرض‌الحسنه غيررسمي خانگي با عامليت زنان

در چند دهه گذشته در ادبيات توسعه علاقه به صندوق‌هاي مالي خرد جهت تأمين منابع مالي با هدف كاهش فقر و اشتغال به ويژه در كشورهاي توسعه‌نيافته مورد توجه قرار گرفته است. اين موضوع در ايران داراي پيشينه قديمي بوده و در طول ساليان دراز هميشه صندوق‌هاي قرض‌الحسنه وجود داشته و كاركرد اجتماعي و اقتصادي مؤثري به ويژه در تأمين مايحتاج ضروري افراد جامعه ايفا داشته‌اند. در پژوهش حاضر تلاش شده است به اين سؤال پاسخ داده شود كه كدام مؤلفه‌هاي اجتماعي باعث ماندگاري و كارآمدي صندوق‌هاي خانگي در جامعه شده است. پيش‌فرض نظري اين بوده كه سرمايه اجتماعي درون‌گروهي نقش بسيار مهمي در ايجاد و تداوم فعاليت اين صندوق‌ها داشته است. در پژوهش حاضر با روش كيفي و به صورت موردي دو صندوق خانگي انتخاب شده و با 43 نفر از مردان و زنان عضو اين صندوق‌ها به طور عميق مصاحبه شده است. داده‌ها در چارچوب روش كيفي نظريه زمينه‌اي كدگذاري و تحليل شده است. نتايج نشان مي‌دهد اين صندوق‌ها برآمده از سرمايه اجتماعي درون‌گروهي هستند و با كاركردهاي مؤثر، نقش مهمي در تقويت سرمايه اجتماعي درون‌گروهي در اجتماعات محلي ايفا مي‌كنند. اين صندوق‌ها عموماً با محوريت زنان تشكيل شده است. مجموع شرايط علي، زمينه‌اي، مداخله‌گر، راهبردها و پيامدهاي شكل‌گيري اين صندوق‌ها در ارتباط با مقوله جنسيت قابل تبيين است و نقش متغير جنسيت در اين زمينه گويا است.