تبيين حكيم مصلح‌الدين لاري از حركت‌شناسي ابن سينا (مقدّمه، تصحيح و تحقيق رساله في بحث الحركه)

مصلح‌الدين لاري، فيلسوف و تاريخ‌نگار قرن دهم هجري/ شانزدهم ميلادي است كه زندگي خود را در سه قلمرو تاريخي و جغرافيايي صفوي در ايران، گوركاني در هند، و عثماني در آسياي صغير سپري كرد. اين تجربۀ زيسته، رهاورد فرهنگي و اجتماعي به همراه داشت كه مي‌توان پيامدهاي آن را در نگارش‌هاي لاري دنبال كرد. يكي از آثار مهم حكيم لاري اثري است با عنوان أنموذج العلوم كه به‌صورت مستقل دو نسخه از آن در كتابخانه‌هاي تركيه شناسايي شده است. نيز سه نسخه برگرفته از اين اثر با عنوان رساله في بحث الحركه در كتابخانه‌هاي ايران، آلمان و تركيه نگهداري مي‌شود. رساله في بحث الحركه لاري دوازدهمين بخش از رساله أنموذج العلوم است كه لاري آن را در بيست و يك بحث تنظيم كرده است و مسائلي از علوم نقلي و علوم عقلي را در آن گنجانده است. رهيافت انتقادي لاري در اين اثر به‌گونه‌اي است كه ارزش فلسفي اين اثر هنوز پس از چهار قرن در روزگار ما از اهميّت برخوردار است. ارسطو، فارابي، ابن سينا، سهروردي، قوشچي و دواني در زمرۀ انديشمنداني هستند كه لاري در نگارش خود به بررسي آراء آنها پرداخته است. لاري در اين اثر با دواني هماوردي كرده است و در پرتو انتقاد از دواني، نگرش فلسفي خود را بيان مي‌كند. در اين اثر اين مباحث بررسي شده است: تعريف حركت، اجزاء حركت، حركت و زمان، آن سيّال، امور غير متناهي و امور متعدّد، حركت به دو معني توسّط و قطع، توارد افراد مقوله، حركت در كمّ، تكاثف و نموّ، متّصل واحد، واحد طبيعي، وحدت جسم، طبيعت جسم، فرد به مثابه امر معيّن، و شخص.