ايدئولوژي به‌مثابۀ علم ايده‌ها؛ مواجهه‌اي ريكوري با دستوت دوتراسي و طرح معرفت‌شناسانۀ او براي علمي جديد

اين مقاله درصدد پرتو افكندن بر اين پرسش است كه «آيا مفهومي علمي از ايدئولوژي مي‌تواند وجود داشته باشد؟» پرسش مذكور كه عنوان مقاله‌اي از پل ريكور هم هست، در پي مواجهه‌اي پديدار شناختي با ايدئولوژي و به تعليق درآوردن تعاريف رايج آن صورت‌بندي شده است و وارسي آن به اين خروجي منجر شده است كه از طريق به‌كاربستن شعار دشوار و موردعلاقۀ پديدارشناسي يعني «بازگشت به خود چيزها» و ساخت‌گشايي از منطق واضع ايدئولوژي، دستوت دوتراسي، مي‌توان امكان مفهوم‌پردازي ايدئولوژي، نه به‌عنوان يك علم، بلكه به‌مثابۀ يك روش را فراهم ساخت. در مقاله بحث شده است كه در صورت فراهم شدن چنين امكاني، گامي براي عبور از دوگانه تفسير و تغيير يا پژوهش نظري و پژوهش كاربردي برداشته خواهد شد. مقاله پس از فراهم آوردن شرح و تحليلي از ديدگاه‌هاي دستوت دوتراسي دربارۀ عناصر ايدئولوژي، تقدم ايدئولوژي بر علوم ديگر و پروژۀ بيكنيِ او براي بازسازيِ فهم انسان و طبيعت، ميراث او را در بخش ملاحظات پاياني، داوري كرده و به اين نتيجه رسيده است كه اگر ايدئولوژي نه به معناي «تحليل ايده‌ها»، يا «وارسي خاستگاه ايده‌ها» به نحو كلي، بلكه به معناي «تحليل ايده‌هاي سلطه يافته» فهم شود، مي‌تواند در جهت عبور از دوگانه تفسير و تغيير به كار گرفته شود. در قسمت مذكور ايدئولوژي داراي سه ركن اصلي دانسته شده است: الف) معاصر بودن در سنت فلسفي- علمي ‌شناخت؛ ب) نقد ايده‌هاي سلطه يافته و؛ ج) برآمدن بديل‌هاي نسبي. اين سه ركن در پيوند با يكديگر، از ايدئولوژي معرفتي مي‌سازد در جوهر متفاوت با معارف ديگر كه كار آن تفسير و تغيير هم‌زمان است؛ خصلتي كه منحصر به ايدئولوژي و بعدها پديدارشناسي انتقادي است.