جايگاه واهمه در عمل از منظر ابن‌سينا

از منظر ابن‌سينا، قوه واهمه يكي از مهم‌ترين مبادي عمل است. اين قوه مبدأ ادراكي عمل است. ادراك پيشين عمل، به‌كارگيري متصرفه براي تصور عمل،  تحريك شوق شهوي و غضبي از طريق ادراك جزئي و تصوري نفع و ضرر، ياري‌رساني به عقل عملي، پديدآوردن برخي از كيفيات نفساني مانند ترس يا آرزو، توليد گزاره‌هاي كاذب، تأثير در خارج از بدن و واسطه‌گري بين وضعيت‌هاي بدني و عمل از جمله كاركردهاي اين قوه است. اين قوه براي كاركرد خود به همراهي ساير قواي ادراكي نيازمند است. واهمه انسان به دليل همراهي با عقل، به كاركرد ديگري مانند اذعانات جزمي و ساخت برخي از گزاره‌هاي كلي دست يافته است. تشابه، تجربه، نياز قوا و الهامات رحماني الهي از جمله راه‌هايي است كه از آن طريق، واهمه بدون كمك عقل به ادراكات خود دست مي‌يابد. واهمه در اكثر موارد، بدون تصديق و بلكه با ادراك تصوري نفع و ضرر را ادراك مي‌كند. تصريحات ابن‌سينا درباره گزاره‌هاي مخيله و انفعال نفس از تخيلات بدون تصديق اين مدعا را اثبات مي‌كند. علي‌رغم ابعاد مختلف انديشه ابن‌سينا درباره وهم و جايگاه آن در عمل، انديشه او داراي تعارضات و ابهاماتي است؛ مانند استناد ادراك كلي به قوه واهمه مادي در برخي موارد و عدم امكان تبيين بعضي كاركردهاي وهم.