تقسيم‌بندي معقولات از ديدگاه ابن‌سينا

پس از اينكه تقسيم‌بندي معقولات به معقولات اولي، معقولات ثانيه ي فلسفي و ثانيۀ منطقي، از سوي ميرداماد ارائه شد و از سوي ملاصدرا مورد تأييد و تحكيم قرار گرفت، ديدگاه نهايي در تقسيم‌بندي معقولات تا امروز قلمداد شده است اما در مورد فيلسوفان پيش از ميرداماد همچون ابن‌سينا اختلاف‌نظر وجود دارد. گروهي بر آن‌اند كه ابن‌سينا قائل به تقسيم‌بندي سه‌گانۀ معقولات است به اين صورت كه معقول ثاني نزد او مساوي با معقولات ثانيۀ منطقي است اما معقولات ثانيۀ فلسفي را بااينكه مي‌شناخته اصطلاح جداگانه‌اي براي آن‌ها قرار نداده است. در مقابل، ديدگاهي ديگر مي‌گويد كه ابن‌سينا قائل به تقسيم‌بندي دوگانه است و به نظر او، معقولات اول تنها مفاهيم ماهوي نيستند بلكه مفاهيم فلسفي را نيز از معقولات اول مي‌داند و معقولات ثانيه ازنظر او همان معقولات ثانيۀ منطقي است. اين پژوهش بر آن است كه ابن‌سينا قائل به تقسيم‌بندي دوگانۀ معقولات است نه تقسيم‌بندي سه‌گانه كه گروهي گمان كرده‌اند اما نه تقسيم دوگانه‌اي كه در ديدگاه دوم گمان شده است بلكه به اين صورت كه او در يك تقسيم ابتدايي، معقولات را به دو قسم اولي و ثانيه تقسيم مي‌كند سپس برخي از معقولات ثانيه از جهت امري كه عارض آن‌ها مي‌شود يعني از جهت ايصال به مطلوب در منطق بحث مي‌شوند وگرنه به نظر وي بحث از اثبات و نحوۀ وجود آن‌ها در فلسفه اولي است ازاين‌رو بالذات معقول ثاني فلسفي(در اصطلاح مشهور) هستند و بالعرض، معقول ثاني منطقي بنابراين نه‌تنها معقول ثاني ازنظر ابن‌سينا مساوي با معقولات ثانيۀ منطقي نيست بلكه اعم از آن‌هاست و مفاهيم فلسفي.