چيستي «عقل فعال» در نظريۀ عقل نزد ابن‌باجه

«عقل فعال» در فلسفۀ ابن‌باجه در معرفت‌شناسي، اخلاق و سعادت انسان اهميت دارد. ازاين‌رو مبحث «عقل فعال» از جهات مختلف مورد بحث است. «حقيقت عقل فعال» در جايگاه معرفتي و وجودي، صرف‌نظر از اهميت آن براي غايت و سعادت انسان، مسئلۀ حاضر در اين نوشتار است. پرسش اين است عقل فعال چه جايگاهي وجودي و معرفتي در نظريۀ عقل ابن‌باجه دارد آيا در فرد انساني و مربوط به نفس است يا در عالم بالا و امري جداي از انسان است؟ واحد است يا متكثر؟ ابن‌باجه جايگاه معرفتي افاضه‌كنندۀ علم و صور به عقول انسان و صور خيالي به حيوان براي عقل فعال قائل است و از حيث جايگاه وجودي عقل فعال نيز سخن او مشتت است و دربارۀ واحديا كثير بودن عقل در مراتب مختلف عقل، بنا بر معقولات آن عقل و نسبتي كه با هيولا دارد سخن مي‌گويد و عقل مستفاد و عقل فعال را از هرجهت واحد مي‌داند. بر اين اساس براي بررسي اين مسئله و پاسخ به پرسش‌هاي مطرح شده ابتدا نفس ناطقه را تبيين مي‌كنيم سپس به مراتب عقل و چيستي عقل فعال در ابن‌باجه پرداخته و در آخر هم به تحليل و بررسي مطالب گفته‌شده مي‌پردازيم. مقاله با روش توصيفي- تحليلي نگارش شده است.