مرور سيستماتيك نقش رهبري آموزشي در پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان: يك مطالعه فراتركيب

مقدمه و هدف: رهبري در سازمان‌هاي آموزشي به علت تأثير آموزش و پرورش در پيشرفت جوامع، از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. تراكم پژوهش‌ها دربارة نقش‌آفريني رهبري مدرسه در اثربخشي مراكز تربيتي، موجب پديد آمدن ادبيات و پيشينه‌اي غني براي توضيح اهميت و نقش رهبري در مدارس شده است، اما با بررسي ادبيات موجود در اين حوزه، به علت پراكندگي و تنوع يافته‌هاي مطالعات گذشته پيرامون نقش رهبري آموزشي، نمي‌توان به نتايج منسجمي كه به‌طور مشخص چگونگي نقش رهبري آموزشي در پيشرفت تحصيلي را تبيين نمايد، دست يافت. بنابراين هدف پژوهش حاضر، مرور پژوهش‌ها در اين حوزه و دستيابي به چگونگي نقش‌آفريني رهبري آموزشي در پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان است.روش‌شناسي پژوهش: پژوهش پيش‌رو با روش فراتركيب با استفاده از الگوي سندلوسكي و باروس انجام گرفته است. جامعة پژوهشي اين تحقيق، شامل همة مطالعاتي است كه در بازه زماني 2000-2022 به رابطة رهبري آموزشي و نتايج تحصيلي دانش‌آموزان پرداخته‌اند. اين مطالعات با جستجو در پايگاه‌هاي اطلاعات علمي خارجي و داخلي به دست آمدند و از ميان آن‌ها 44 منبع، با روش نمونه‌گيري هدفمند به عنوان نمونة پژوهش انتخاب شدند.يافته‌ها: تجزيه و تحليل ادبيات بررسي شده در نوشتار حاضر، به شناسايي سه مضمون فراگير در چگونگي نقش‌آفريني رهبري آموزشي در پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان منجر شد كه عبارتند از: سبك رهبري (با چهار مضمون سازنده و بيست و يك مضمون پايه)، نقش مستقيم (با سه مضمون سازنده و سي و پنج مضمون پايه) و نقش غيرمستقيم رهبري آموزشي (با چهار مضمون سازنده و پنجاه و هفت مضمون پايه). بنابراين مطابق با يافته‌هاي پژوهش، چهار سبك رهبري كه عبارتند از رهبري يكپارچه، رهبري آموزشي توزيع‌شده، رهبري اقتضايي و رهبري رفتاري مي‌توانند به ارتقاء اثربخشي رهبر آموزشي در پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان كمك كنند. همچنين يافته‌ها حاكي از تأثير مستقيم رهبري آموزشي از طريق ويژگي‌هاي شخصي رهبر، مهارت‌ها و اقدامات؛ و تأثيرغيرمستقيم رهبري آموزشي از طريق بهبود شرايط مدرسه، بهبود شرايط كلاس درس، ارتقاء اثربخشي معلمان و تعامل با شركاي اجتماعي است.بحث و نتيجه‌گيري: بر اساس نتايج پژوهش، مي‌توان گفت، رهبري آموزشي از طريق به‌كارگيري سبك‌هاي‌ رهبري مؤثر، به صورت مستقيم از طريق ويژگي‌ها، مهارت‌ها و اقدامات؛ و به‌صورت غيرمستقيم از طريق تأثير بر شرايط مدرسه، شرايط كلاس درس، معلمان و تعامل با شركاي اجتماعي در پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان نقش‌آفريني مي‌كند.