شناسايي و رديابي گردوغبار و تعيين منشأ آن با استفاده از شاخص عمق نوري حاصل از داده‌هاي سنجنده MODIS در استان قم

ايران به دليل قرار گرفتن در منطقه خشك و نيمه خشك با توفان هاي گردوغبار متعددي مواجه است كه خسارات زيست محيطي و اقتصادي- اجتماعي جبران ناپذيري را وارد كرده است. شاخص عمق اپتيكي نوري يكي از پركاربردترين شاخص ها جهت بررسي وضعيت آلودگي هواي مناطق مختلف به ويژه مناطق خشك و بياباني است. اين تحقيق با هدف شناسايي و رديابي كانون هاي گردوغبار در مناطق مركزي ايران و به صورت موردي در استان قم اجرا شد. داده هاي هواشناسي براي سال هاي مورد نظر از ايستگاه هاي سينوپتيك هواشناسي تهيه گرديد. براي بارزسازي پديده گردوغبار از تصاوير سنجنده موديس (MODIS) استفاده گرديد. براي بررسي و رديابي غلظت و شدت گردوغبار از پروداكت هاي عمق نوري (AOD) سنجنده موديس استفاده شد. طبقه بندي و تعيين كاربري اراضي با روش طبقه بندي نظارت شده حداكثر احتمال (MLC) انجام شد. نتايج نشان داد، اراضي باير با پوشش گياهي كم، درياچه هاي نمكي و اراضي شور بيشترين پوشش سطحي زمين را در استان قم تشكيل مي دهد كه تقريباً 90 درصد منطقه را شامل مي شود. اراضي لخت با پوشش گياهي كم به ميزان 1/76 درصد كاهش و از طرفي شوره زار و اراضي شهري و انسان- ساخت و اراضي با پوشش گياهي متوسط به ترتيب 0/45، 0/29 و 1/02 درصد افزايش داشت. حداكثر مقدار عمق نوري حدود 2/30 و 2/24 به ترتيب در سال هاي 2018 و 2015 مشاهده شد كه بيشتر در قسمت هاي شرقي و شمالي بخش مركزي استان قم بود. اين مناطق شامل درياچه نمك و حوض سلطان و اراضي باير اطراف آن مي شود. به طوركلي پديده گردوغبار استان قم با منشأ خارجي و داخلي از كانون هاي مختلف در داخل استان قم است كه بيشتر در قسمت هاي شرقي و شمال شرقي استان قرار دارد. روند افزايشي بيابان زايي و ويژگي هاي اقليمي از قبيل افزايش دما و كاهش بارندگي و به تبع آن وقوع خشك سالي و بهره برداري هاي نادرست و نامناسب از اراضي، باعث افزايش كانون هاي برداشت گردوغبار همراه با فراواني وقوع و مقدار آن شده است و آن را به يك چالش زيست- محيطي كنترل ناپذير تبديل نموده است.