شناسايي و رتبه‌بندي شاخص‌هاي جذابيت بازار منطقه قفقاز جنوبي براي صادرات محصولات كشاورزي ايران

مطالعه حاضر، با هدف رتبه بندي شاخص‌هاي جذابيت بازار منطقه قفقاز جنوبي براي صادرات محصولات كشاورزي ايران به روش فرآيند تحليل سلسله‏‌مراتبي (AHP) انجام شد؛ از لحاظ جهت‌گيري، كاربردي؛ از لحاظ ماهيت، اكتشافي و از لحاظ قطعيت داده‌ها، كيفي بود. جامعه آماري پژوهش جمعي از خبرگان، صادركنندگان محصولات كشاورزي استان اردبيل و آذربايجان شرقي با سابقه صادرات به منطقه قفقاز جنوبي و اساتيد دانشگاه در بازه زماني مهر تا اسفند 1401 بودند. پژوهش به روش نمونه‌گيري گلوله برفي صورت گرفت كه در اين ميان، شانزده مصاحبه انجام شد و مورد تحليل و بررسي قرار گرفت. نتايج پژوهش با بهره گيري از روش مرور اسنادي و استخراج داده‌‏ها و سپس، فرآيند تحليل سلسله‏‌مراتبي (AHP) رتبه‌بندي شدند. پس از تجزيه وتحليل مصاحبه‌ها و اولويت‌بندي به روش AHP، شانزده عامل نهايي ارزيابي جذابيت بازار و از آن ميان، عوامل سرعت رشد بازار، فرصت كسب سود در بازار، شدت رقابت، سهولت ورود به بازار (تهديد تازه واردها)، تأثير عوامل فرهنگي و اجتماعي و عوامل قانوني، غيرجذاب شناسايي شدند. آنگاه با مرور و جمع‌بندي شاخص هاي ارزيابي جذابيت بازارها كه تاكنون در تحقيقات پيشين مطرح شده است، شاخص هايي براي ارزيابي توان بازارها براي صادرات ارائه شد كه در قالب ماتريس تصميم‌گيري، وارد فرآيند تحليل سلسله‌‏مراتبي شد و از طريق اين فرآيند، اهميت و اولويت شاخص ها مشخص شد و سرانجام، بر مبناي شاخص هاي استخراج و اولويت‌بندي‏‌شده، ارزيابي جذابيت بازارها براي صادرات محصولات كشاورزي صورت گرفت. بنابراين، با توجه به يافته‌هاي پژوهش و رتبه‌بندي شاخص‌هاي جذابيت بازار براي صادرات، مؤلفه‌هاي امكان حمل‏‌ونقل آسان و فاصله جغرافيايي اندك از كشور مبدأ، امكان انجام همكاري‏‌هاي كشاورزي با كشورهاي منطقه، ايجاد بازارچه‏‌هاي مرزي براي تجارت محصولات كشاورزي، رعايت اصول بهداشتي محصولات كشاورزي و ميزان تقاضا در بازارهاي هدف جذاب و نسبتاً جذاب شناخته شدند.