تحليل كارآيي انرژي و ردپاي بوم‏‏شناختي مزارع توليد گوجه‌فرنگي در شهرستان اسدآباد

مطالعه جنبه هاي زيست محيطي نظام هاي زراعي بسيار اهميت دارد. از اين‏‌رو، هدف پژوهش حاضر ارزيابي پايداري زيست محيطي توليد گوجه فرنگي در شهرستان اسدآباد بود كه با بهره گيري از روش هاي ارزيابي ردپاي بوم‌‏‏شناختي و كارآيي انرژي انجام شد. نمونه آماري پژوهش متشكل از 210 گوجه‏‌فرنگي كار بود كه از جامعه آماري شامل 569 گوجه فرنگي‌‍ كار به ‏صورت تصادفي انتخاب شدند. رويكرد پژوهش حاضر كاربردي و روش آن پيمايشي با واحد تحليل مزرعه بود. اطلاعات مورد نياز پژوهش با استفاده از پرسشنامه و مصاحبه رو در رو جمع آوري شد. روايي پرسشنامه از طريق روايي ظاهري و محتوايي و پايايي آن با روش پيش آزمون- پس آزمون تعيين شد. نتايج مطالعه نشان داد كه شاخص كارآيي و بهره‌‏وري انرژي به دست‌‏آمده از نسبت انرژي خروجي حاصل از محصول گوجه‌‏فرنگي به انرژي هاي ورودي ناشي از نهاده هاي مصرفي به‏ ويژه برق با 38.9 درصد، كود ازته با 26.9 درصد و گازوئيل با 15.2 درصد، (در مجموع، 81 درصد،)، به‏ ترتيب، برابر با 0.34 و 0.42 مگاژول است. عامل اصلي پايين بودن كارآيي و بهره‏‌وري انرژي، مصرف بي‌‏رويه نهاده ها به‏ ويژه برق و كودهاي ازته است. افزون بر اين، ردپاي بوم‏‏‌شناختي توليد گوجه فرنگي 3.62 هكتار جهاني (ردپاي مستقيم 2.2 و غيرمستقيم 1.42 هكتار جهاني) برآورد شد؛ به ديگر سخن، 1.42 هكتار زمين بهره‌ور جهاني لازم است تا آلاينده هاي توليدشده در اثر توليد گوجه فرنگي را جذب كند. يافته هاي تحقيق نشان دهنده عدم پايداري توليد گوجه فرنگي در شهرستان اسدآباد بر اثر توليد و انتشار آلاينده هاي ناشي از كاربرد بي‌رويه و غيراصولي نهاده ها است. با توجه به ميزان مصرف بالاي برق در پمپ هاي آبياري مي توان با اﻧﺘﺨﺎب پمپﻫﺎ و ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎي ﺑﺎ راﻧﺪﻣﺎن ﺑﺎﻻ، ﺳﺮوﯾﺲ و ﺗﻌﻤﯿﺮ ﻣﺮﺗﺐ ﺗﺠﻬﯿﺰات، آﺑﯿﺎري در ﺳﺎﻋﺎت ﻏﯿﺮ پيك، اﺳﺘﻔﺎده از كاﻧﺎﻟ‌ﻬـﺎي ﺑﺘـﻮني ﺑﺠـﺎي كاﻧﺎل‌هاي ﺳـنتي ﻣﻮﺟـﻮد، اﺳــﺘﻔﺎده از اﺳــﺘﺨﺮ و ﻣﺨــﺎزن ذﺧﯿــﺮه آب و ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺳامانهﻫﺎي آﺑﯿﺎري ﺳﻨﺘي ﺑﻪ سامانهﻫﺎي ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر، مصرف اين نهاده را كمتر كرد. همچنين، از طريق به‏‌كارگيري انواع نهاده هاي آلي و ارگانيك و روش هاي مبارزه زيست‌‏شناختي (بيولوژيك) با آفات (گل جاليز گوجه فرنگي) به ‏جاي مصرف انواع نهاده هاي شيميايي و نيز استفاده از ادوات تركيبي و پيشرفته كشاورزي براي كاهش عمليات زراعي و بررسي و معاينه فني ماشين‏‌آلات كشاورزي و در نتيجه، مصرف كمتر گازوئيل، مي توان اثرات زيست محيطي اين نظام توليدي را كاهش داد؛ همچنين، براي بهبود كارآيي و بهره وري انرژي، جايگزيني بذرهاي اصلاح‌‏شده به ‏جاي بذور محلي توصيه مي شود.