بررسي انگارۀ «مشاركت سياسي زنان» در شعر دورۀ مشروطه

پژوهشگران از ديرباز، ديدگاه‌هاي مردان و مردسالارانۀ حاكم بر جامعه را دليل عمدۀ عدم مشاركت سياسي زنان مطرح نموده‌اند. پرداختن به انگاره‌هاي ذهني مي‌تواند به شناخت ديدگاه‌هاي افراد هر جامعه، نسبت به خود يا ديگران، كمك نمايد. با بررسي اين نوع انگاره ها مي‌توان به دلايل كمرنگ بودن حضور زنان در عرصه‌هاي سياسي بهتر پي برد. از زمان مشروطه، بحث حضور زنان در جامعه، ملموس‌تر مطرح گرديد و بسياري از شاعران زن و مرد، به مباحث مختلف سياسي از جمله مشاركت زنان ورود كردند. پژوهش حاضر، اشعار همين دسته از شاعران را مورد ارزيابي قرار داده و انگاره‌هاي ذهني آنان را نسبت به مشاركت سياسي زنان بررسي مي‌نمايد. اين پژوهش، توصيفي تحليلي است و تحليل داده‌ها بر اساس روش تحليل مضمون صورت پذيرفته است. بر اين اساس، انگاره‌هاي ذهني شخصي شاعران مرد كه شامل دو مضمون كلّي «فعّال بودن زنان» و « منفعل بودن زنان» مي‌باشد، با انگاره‌هاي ذهني خويشتن شاعران زن (از منظر ديگري و از منظر خود) مورد بررسي قرار گرفتند و انگاره‌هاي متضاد و مشابه بين اين دو قشر، شناسايي شدند. يافته‌هاي حاصل نشان مي‌دهد اكثر شاعران مرد، به مشاركت زنان از جمله در امور سياسي كشور، توجّه عميق داشته و مشوّق زنان جهت حضور فعّال در ادارۀ امور كشور بودند، اما شاعران زن، ضمن آنكه انواع حقوق فردي، اجتماعي و سياسي را براي زنان قائل بودند، جنس زن را از ديد مردان، ناتوان، كم‌عقل و حقير، پنداشته و خطاب مي‌كنند. به نظر مي‌رسد دليل كمرنگ بودن مشاركت سياسي زنان را در اين عامل، مي‌توان جستجو كرد.