سنجش خدمات اكوسيستمي كلان‌شهر تهران و تحليل ميزان حساسيت آن‌ها به محرك‌هاي اقليمي

هدف پژوهش حاضر ارزيابي اثر تغييرات پوشش/كاربري زمين (LULC) كلان‌شهر تهران و حومه آن بر ميزان ذخيره كربن و كيفيت زيستگاه با مدل‌هاي موجود در نرم‌افزار InVEST است. بنابراين نخست مقادير ذخيره كربن در 4 مخزن اصلي محاسبه و سپس منابع تهديد منطقه، فاصله اثرگذاري تهديد و ميزان حساسيت، كيفيت و تخريب زيستگاه‌ها در هريك از طبقات LULC برآورد گرديد. در نهايت با هدف واكاوي ارتباط بين خدمات اكوسيستم (ESs) و شرايط اقليمي، روند مؤلفه‌هاي اقليمي مؤثر بر ESs در حوضه مطالعاتي ارزيابي و همبستگي بين دو عامل مشخص شد. نتايج نشان داد محدوده پارك چيتگر و نواحي شمال‌شرق حومه شهر، با بيشينه ميزان جذب650 تن كربن در سال، بالاترين مقادير جذب كربن را در هر 4 مخزن دارا هستند. خروجي كيفيت زيستگاه InVEST نيز حاكي از اين بود كه مطلوب‌ترين كيفيت زيستگاه‌ با پوشش 16 درصدي (ارزش‌‌هاي بين 0.7 تا 1) متعلق به بخش‌هاي شمالي حوضه است و به مرور به سمت نواحي جنوبي و به‌ويژه جنوب‌‌غربي، كيفيت زيستگاه كاهش پيدا مي‌‌كند. در نهايت با تحليل رابطه خطي بين ESs و پارامترهاي اقليمي در پهنه مورد مطالعه اين نتيجه حاصل شد كه ESs با بارش و دما به ترتيب ارتباط مستقيم و معكوسي دارند؛ هرچند مقادير ضريب همبستگي بين عامل‌ها پايين بود (دما و ES=0.221، بارش و ES=0.234) اما روند معني‌دار افزايشي دما و كاهشي بارش (سطح اطمينان 0.95) در دوره 1991-2022 از يك سو و تغييرات LULC در نتيجه فعاليت‌هاي انساني از سوي ديگر، اميد به شرايط مطلوب خدمات اكوسيستمي در آينده كلان‌شهر تهران را به چالش مي‌كشد.