خوانشي بر اشعار حماسي حضرت عباس (ع) در روز عاشورا از منظر تحليل گفتمان انتقادي فركلاف

مباحث زبان‌شناسي در قرن بيستم ميلادي نقش موثري در رويكردهاي جديد نقد ادبي داشته است. در نتيجه باعث رشد علم‌گرايي در حوزه تحليل متون و در نهايت ظهور مكاتب تازه‌اي در سبك‌شناسي از جمله تحليل گفتمان شده است. از مشهورترين نظريات تحليل گفتمان انتقادي، نظريۀ نورمن فركلاف است. اين نظريه با نگاهي ژرف كه از صورت‌بندي متن عبور مي‌كند، به بررسي بافت موقعيتي و بافت بينامتني متون مي‌پردازد و تاثير آن را بر نهادهاي جامعه و دانش زمينه‌اي مخاطبان و رابطه آنها را با قدرت و ايدئولوژي حاكم بيان مي‌كند. نويسندگان در نوشتار حاضر، درصددند تا اشعار حماسي حضرت عباس (ع) در روز عاشورا را با استفاده از روش توصيفي– تحليلي و بر مبناي نظريه تحليل گفتمان انتقادي فركلاف مورد بررسي قرار دهند. نتايح حاصل از پژوهش نشان مي‌دهد كه استفاده از اسلوب‌هاي كلامي و عناصر بلاغي در اين رجزها، متناسب با مقتضي حال مخاطب و در خدمت القاي معاني مورد نظر مولف بوده است. آيات قرآن تاثير مشهودي بر اين رجزها دارد و نمودهاي اعتقاد به منظومۀ فكري امامت شيعه در سراينده، به وضوح خود را در اين اشعار حماسي نمايان مي‌سازد. ايدئولوژي حاكم بر رجزها با ايدئولوژي حاكم بر اكثريت جامعۀ آن زمان در تضاد است. چه، اين اشعار در پي اقناع مخاطبان است كه حاكميت حقي الهي است، موقعيت استقرار آن بايد مشروع و در بيت امامت باشد و از ملازمات اين مشروعيت بخشي، مجاهدت در راه خدا و حماسه‌آفريني است.