تحليل چالش معاصر طبقه‏بندي علوم و نحوه مواجهه با آن

ايران معاصر تحت تأثير مواجهه با مدرنيته، تغييرات اساسي كرده و ازجمله نهاد علمي كشور، تحت تأثير دو سده ترجمه و توسعه ساختارهاي پيشرفته علمي، با چالش‌هاي متعددي مواجهه شده است. طبقه‌بندي علوم، يكي از پايه‌اي‌ترين و كليدي‌ترين چالش‌هاي نظام علمي كشور است كه علي‌رغم اهميت آن، تا حد زيادي مورد غفلت واقع شده است. توجه به چيستي، چرايي، زمينه‌ها و پيشينه راهكار‌هاي مواجهه با آن، در اين تحقيق، زمينه‌ساز اتخاذ رويكردي راهبردي مبتني بر ظرفيت حكمت اسلامي مي‌شود. مطالعه تاريخ تمدن اسلامي نشان مي‌دهد كه جهان اسلام (و ايران) در دو دوره با چنين چالشي مواجهه بوده است؛ ابتدا در سده‌هاي سوم و چهارم هجري، كه جهان اسلام با نهضت ترجمه علوم يوناني و هندي مواجهه بوده؛ و ثانياً، در دوران صفويه كه حكومت شيعي ايران، با نابساماني‌ در نهاد علم، حاصل از سال‌ها سلطه تفكر اشعري روبه‌رو بوده است. در هر دو دوره، حكيمان و انديشمندان مسلمان به‌ويژه شيعه، در اصلاح و سامان‌بخشي نهاد علم، مديريت جريان دانش و هدايت تغييرات علم، نقش محوري ايفا كردند و بدين‌منظور به‌عنوان راهبردشناسان تمدن اسلامي به طرح‌ريزي مجدد طبقه‌بندي علوم و ارائه مدلي دروني از آن پرداختند؛ اقدامي كه از آن به «تعليم» ياد مي‌شود و افراد محوري آن «معلمان» هستند. مختصات انقلاب اسلامي در زمان حاضر، بيش از هر دوره‌اي به دوره فارابي، «معلم ثاني»، در زمان نهضت ترجمه و دوره ميرداماد، «معلم ثالث»، در زمان تشكيل حكومت شيعي و آغاز تمدن اسلامي شيعي شباهت دارد. در اين تحقيق با روش تحليل تاريخي، فلسفي و اجتماعي، چالش طبقه‌بندي علوم بررسي شد و راهكار راهبردي مواجهه با آن، يعني «تعليم مجدد» معرفي‌ ‌گرديده است.