آسيب‌شناسي راهپيمايي جمعي اربعين

راهپيمايي جمعي اربعين به‌عنوان هنجار اجتماعيِ زيارت اربعين كه خود عنصر شناختي و لايه زيرين فرهنگ ناب شيعه است، كاركردهاي اجتماعي و تمدني فراواني دارد كه نه‌تنها براي جامعه شيعي، بلكه براي جامعه انساني امري مبارك و ضروري است؛ اما اين حقيقت را نيز نبايد از نظر دور داشت كه اساساً وقايع بزرگ و تأثيرگذار در جامعه انساني به همان اندازه كه بزرگ و با اهميت هستند، به همان اندازه در معرض آسيب بوده و ممكن است با موانعي روبرو شده و تأثيرگذاري آن را تهديد كنند؛ زيرا زياده‌خواهان در مقابل پديده‌هايي كه مانع رسيدن آنان به منافع فردي و گروهي باشند، ايستادگي كرده و تلاش مي‌كنند تا در صورت امكان مانع آشكارشدن آن پديده شوند و به كارامدي آن آسيب وارد كنند. پياده‌روي جمعي اربعين به‌عنوان يك پديده عظيم فرهنگي-اجتماعي، از اين امر مستثني نيست. اين تحقيق، مي‌كوشد با تكيه بر مشاهدات نگارنده و ديگر محققان از جامعه اربعيني، اين پديده را با رويكرد آسيب‌شناختي، بررسي كند و نتيجه را در اختيار عالمان و سياست‌گذاران امور فرهنگي قرار دهد. البته ممكن است در اين ميان برخي از آسيب‌هاي بيان‌شده، جنبه هشدار داشته و به نوعي آينده‌پژوهي شده تا زائرين و سياست‌گذاران فرهنگي را نسبت به آن حساس كرده و هر كدام بر اساس وظيفه خود از اين موهبت حسيني ارزش‌مند محافظت كنند. البته در مواردي هم با توجه به رخدادها و رفتارهايي كه در جامعه اربعيني و محدوده آن رخ مي‌‌‌دهد، براي رسيدن به هدف مذكور با روش مشاهده مشاركتي، بر اساس داده‌هاي به‌دست‌آمده، مشاهده شد كه اين پديده بزرگ آييني با آسيب‌هايي همچون: سطحي‌نگري مناسك‌گرايانه، تفرقه و تشتت فرهنگي، محدوديت و عدم استمرار و... مواجه شده يا در آينده ممكن است با آن مواجه شود.