روش تفسيري مجد البيان و مقايسۀ آن با روش تفسير الصافي

مجد البيان في تفسير القرآن، اثر محمدحسين اصفهاني، يكي از تفاسير معاصري است كه از نظر ساختار آغازين كتاب، منابع تفسيري، شخصيت علمي و گرايش‌هاي مفسر به تفسير الصافي فيض كاشاني شباهت دارد. از طرفي اصفهاني در مواردي، از آراي فيض اثر پذيرفته است. با اين حال، تا كنون پژوهشي دربارۀ روش اصفهاني در مجد البيان و مقايسۀ آن با روش فيض در تفسير صافي انجام نشده است. اين‌كه اصفهاني در تفسير خود از چه روش‌هايي بهره برده است و عملكرد او چه شباهت‌ها و تفاوت‌هايي با فيض كاشاني دارد پرسش‌هايي است كه اين پژوهش به دنبال پاسخ آن‌ها است. اين پژوهش نشان مي‌دهد كه سه روش روايي، عقلي‌ـ‌اجتهادي و ادبي از روش‌هاي بارز اصفهاني در مجد البيان است. تحليل‌هاي فراوان اصفهاني، همراه با كاربرد روايات، اين تفسير را از تفاسير روايي محض خارج مي‌كند. صحيح دانستن تعقل، استفاده از روش برهاني در تحليل مسائل، توجه به انواع قراين، توسعۀ مفهومي و الغاي خصوصيت از آيات از نمودهاي كاربرد روش عقلي‌ـ‌اجتهادي تفسير اصفهاني است. روش اصفهاني در مباحث ادبي ثابت نيست و به فراخور مقصود، روش‌هاي مختلفي دارد. در تحليل مفردات قائل به نظريۀ «روح معنا» است، هرچند ديدگاهش در برخي جزئياتِ اين نظريه با ديگر صاحب‌نظران تفاوت‌هايي دارد. به مباحث صرفي، نحوي و بلاغي آيات نيز كمتر پرداخته است.