• شماره ركورد
    1388944
  • عنوان مقاله

    تقابل مابعدالطبيعۀ ارسطويي و نيوتني در عصر ناصري: نقد محمدكريم‏خان كرماني بر نظريۀ خورشيدمركزي

  • پديد آورندگان

    گميني ، اميرمحمد دانشگاه تهران - پژوهشكدۀ تاريخ علم

  • از صفحه
    155
  • تا صفحه
    179
  • كليدواژه
    كپرنيك , نيوتن , علما و علوم جديد , محمدكريم‏خان كرماني , شيخيه , خورشيدمركزي
  • چكيده فارسي
    محمدكريم‏خان كرماني (1225 - 1288ق) در رسالۀ في تزييف كتاب أفرنجي في حركات الأفلاك (1269ق) خلاصه‌اي عربي از كتابي دربارۀ نظريۀ خورشيدمركزي و تبيين آن بر اساس مكانيك‌ دكارت و نيوتن را آورده و آن را نقد كرده است. مي‌دانيم خورشيدمركزي و مكانيك‌باوري بر اساس تفسيري جديد از مابعدالطبيعۀ رياضي‏باوري فيثاغورسي ايجاد شده بود. كرماني، بر اساس اصول مابعدالطبيعيِ ارسطوييِ مكان و حركت، دلايل قائلان به خورشيدمركزي و تبيين‌هاي مكانيكي جديد آن‌ها را رد كرد و دلايل تجربي را براي نفي زمين‌مركزي و پذيرش  خورشيدمركزي كافي نمي‌دانست. به عقيدۀ او، تبيين‌هاي دكارتي و نيوتني براي خورشيدمركزي با اصول مابعدالطبيعي حركت طبيعي و نفي خلأ سازگار نيستند. كرماني با تغيير در ويژگي صُلبيت افلاك و پذيرش رقّت آن‏ها، تغييري در مفهوم سنتي فلك ايجاد كرد تا به دلايل خورشيدمركزي پاسخ دهد. علاوه ‌بر اين، او معتقد بود دلايلي تجربي نيز براي نفي خورشيدمركزي و حركت زمين وجود دارند، و اِشكالات آزمايش‌هاي مؤيد حركت زمين را نشان داد. او آيات قرآن را نيز مخالف خورشيدمركزي مي‌دانست. نظام فلسفي - عرفاني مذهب شيخيه انگيزه‌اي براي رد نجوم جديد بود، اما كرماني، مانند بسياري از همتاهاي مسيحي ارسطويي او در قرن هفدهم ميلادي، براي مخالفت خود با نجوم جديد فقط بر نظام عقيدتي خود تأكيد نكرد.
  • عنوان نشريه
    متافيزيك
  • عنوان نشريه
    متافيزيك