آيين تصوف؛ متن پنهان فيلم هامون

ادبيات فارسي به ويژه شاخه‌ ادب صوفيانه‌ آن به دليل خاصيّت آينگي و بازنمايي سلوك فكري و رفتاري بشر، تا حدودي آبشخور بسياري از هنرهاي هفتگانه، به ويژه هنر سينما بوده است. اگرچه اين هنر (سينما) محصولي وارداتي است و پيشينه‌ چنداني در اين سرزمين كهن‌سال ندارد؛ ليك ميراث گران‌بها و سترگ تصوف ايراني كه نمادي از آيين و سنت هاي ماست مي تواند يكي از آبشخورهاي اصلي آن به شمار آيد. البته برخي از اهالي فرهيخته‌ هنر هفتم، يكسر به خاستگاه آن نظر دارند و از بزرگان آن در جهان غرب تأسي مي كنند؛ ليك هستند فيلم سازان در اعماقي (آشنا با مفاهيم هنري و انساني) كه چندان مرعوب غرب نشده اند بلكه سعي دارند به هنر خود رنگ بومي ببخشند. داريوش مهرجويي فيلم ساز ايراني و دانش آموخته‌ فلسفه در غرب توانسته بنيان‌گذار تفكري نو در سينما باشد. در اين پژوهش با روش تحليلي محتوايي و رويكرد بينامتني كوشيده ايم آيين تصوف؛ متن پنهان فيلم هامون را از رهگذر نمادها و نشانه ها بكاويم و درنهايت به اين نتيجه برسيم كه انسان مدرن براي شناخت وجودي خويش و تحصيل معرفتي ژرف تر نيازمند سنت ها و آيين هايي است كه از اسلاف برايش به جاي مانده است؛ ازاين‌رو، مهرجويي وجوه اشتراكي ميان تصوف ايراني و فلسفه‌ غرب مي يابد؛ به ويژه برخي از اصول بنيادي دبستان اگزيستانسياليسم كه عمل‌گرايي و فاعليت بشر را براي رسيدن به رشد و تعالي و زيست بهتر، اصلي مهم مي داند و همانند دبستان تصوف بر توانمندي خاص بشري و پيمودن مسيري كه انسان با تكيه بر خويش و توانايي هايش در آن گام بردارد تا به منتهاي كمال و سعادت برسد، تأكيد مي كند.