بررسي خطر فلزات سنگين و شاخص هاي خطر سلامتي و بوم شناسي برخي خاك هاي سطحي منطقه غرب كشور (يك مطالعه موردي)

زمينه و هدف: با توجه به اهميت فلزات سنگين بر سلامت انسان مطالعات بسياري درخصوص اين آلاينده ها انجام شده است، اما تاكنون مطالعه بر روي خاك هاي مناطق اسلام آباد غرب و سنندج انجام نشده است، بنابراين اين تحقيق با هدف ارزيابي خطرات بوم شناسي خاك و سلامت انسان در سال 1400 انجام گرديد.مواد و روش ها: در محدوده ي‌‌ مطالعاتي هر يك از شهرستان‌هاي اسلام آباد و سنندج پنج ايستگاه نمونه برداري مشخص گرديد كه از هر ايستگاه 5 نمونه خاك با 3 تكرار از 3 نقطه مختلف از اراضي غيركشاورزي در عمق‌هاي سطحي، 12سانتي متر و 30 سانتي متري در فصل تابستان سال 1400 جمع آوري گرديد. در مجموع تعداد 180 نمونه خاك به روش سيستماتيك تصادفي تهيه شدند. در اين پژوهش سنجش غلظت فلزات سنگين به وسيله ي دستگاه ICP-OES مدل Varian 710-ES ساخت شركت Varianانجام شد. ارزيابي خطر سلامت فلزات سنگين بر اساس روش ارزيابي خطر بهداشتي سازمان حفاظت محيط زيست آمريكا و ارزيابي خطر بوم شناسي فلزات سنگين بر اساس روش‌هاكانسون بررسي شدند.يافته ها: فلز كادميوم در خاك‌هاي نمونه برداري شده منطقه اسلام آباد به‌‌طور معني داري پايين ترين مقدار را در ميان فلزات سنگين مورد مطالعه داشت (0/997= P). ميانگين فلز آلومينيم درخاك‌هاي نمونه برداري شده به طور معني داري بالاتر از ساير فلزات سنگين بود (0/05 P). الگوي مقادير شاخص ارزيابي خطر بوم شناسي فلزات سنگين در خاك‌‌هاي منطقه اسلام آباد به صورت جيوه19/24 كادميــوم 12/74 نيكـل1/62 منگنـز0/77 آرسـنيك0/40 مس0/26 سرب0/207 روي0/14 و در خاك‌هاي سنندج به صورت جيوه 12/33 كادميوم10/44 نيكل 0/77 آرسنيك0/65 منگنز0/63 مس0/39 روي0/13 سرب0/117 به دست آمد. بالاترين شاخص خطر فلزات سنگين خاك در منطقه ي اسلام آباد و سنندج به ترتيب مربوط به فلز آلومينيم و كادميوم براي كودكان از راه جذب پوستي2/53 و 10-10× 3/3 به دست آمد. نتيجه گيري: در اين تحقيق غني شدگي فلز آهن به شدت زياد و منگنز بسيار زياد بود. فاكتور غني شدگي آلومينيوم، جيوه و كادميوم زياد و نيكل، مس و آرسنيك در منطقه ي اسلام‌آباد غني شدگي متوسط دارند. بر اساس اين شاخص مي‌توان چنين استنباط كرد كه خاك‌هاي مناطق اسلام‌آباد و سنندج تحت تاثير فلزات سنگين منابع انسان زاد در منطقه هستند.