بررسي وضعيت پايداري گونه هاي درختي از نظر ضريب قد كشيدگي و ارتباط آن با مشخصه هاي رويشي در توده هاي طبيعي (مطالعه موردي: جنگل ارسباران)

مقدمه و هدف: عملكرد درست در جهت كاهش حساسيت توده هاي جنگلي به عوامل محيطي مخاطره آميز، مستلزم آگاهي و درك درست از آثار آن بر توده ها است. ضريب قد كشيدگي يكي از ابزارهاي اين شناخت محسوب مي شود كه به عنوان شاخص مقاومت درخت و پايداري توده در برابر عوامل نامساعد محيطي مانند باد شناخته شده است. مطالعه حاضر به ارزيابي ضريب قد كشيدگي گونه هاي درختي در يك توده جنگلي طبيعي آميخته در جنگل حفاظت شده ارسباران به منظور كسب اطلاعات پايه از وضعيت پايداري آنها پرداخته است. مواد و روش ها: تعداد 500 پايه درخت نمونه (cm 7/5 ≤ DBH) به طور تصادفي از فراوان ترين گونه هاي حاضر (بلوط اوري، ممرز، كرب و زبان گنجشك) در منطقه انتخاب شد. در اين روش هر درخت يك نمونه محسوب مي شود. براي محاسبه ضريب قد كشيدگي توده، قطر و ارتفاع درختان اندازه گيري شد. ضريب قد كشيدگي كل توده و هرگونه درختي از تقسيم ارتفاع كل درخت به مقدار قطر برابر سينه آن محاسبه شد. يافته ها: نتايج اين پژوهش نشان داد كه مقدار ضريب قد كشيدگي در كل توده 54/31 بود، همچنين مقدار آن بين گونه هاي حاضر در توده مورد مطالعه به ترتيب براي ممرز 55/04، كرب 54/93، زبان گنجشك 54/63 و بلوط 52/64 محاسبه شد و نشان داد كه درختان از نظر اين ضريب در طبقه پايدار قرار داشتند. تغييرات ضريب قد كشيدگي در طبقات قطري نيز نشان داد كه با افزايش طبقات قطري درختان، از مقدار اين ضريب كاسته شد. بررسي همبستگي بين ضريب قد كشيدگي و ويژگي هاي رويشي نشان داد كه اين ضريب با ارتفاع درختان همبستگي تقريباً بالا، مثبت و معني داري را نشان داد. گونه هاي بلوط و ممرز به ترتيب با مقدار همبستگي 0/718 و 0/729 بيشترين همبستگي معني دار بين ارتفاع با ضريب قد كشيدگي را داشتند. نتيجه گيري: محاسبه مقدار ضريب قد كشيدگي در كمّي كردن مقدار مقاومت در برابر عوامل نامساعد محيطي مانند برف، طوفان و باد غالب، ضروري و امري مديريتي تلقي مي شود و كميتي براي تعيين سلامت توده است. با آگاهي از مقدار اين ضريب مشخص مي شود كه براي هرگونه درختي، ناپايداري در چه طبقه قطري و در چه مقداري از اين ضريب اتفاق مي‎افتد و در برنامه‌ريزي هاي پرورشي و حفاظتي آينده مفيد و كاربردي است زيرا آرايش فضايي مناسب طبقات قطري درختان در توده‌هاي جنگلي، تراكم توده و بررسي مقادير بحراني ضرايب قد كشيدگي به‎نوعي تنظيم مي‎شوند كه پايداري توده به‎خطر نيفتد.