شناسايي قارچ‎ هاي ميكوريز آربوسكولار همزيست با گونه ‎هاي گياهي در رويشگاه‎هاي مختلف بلوط ايراني (Quercus brantii Lindl.) در ايلام

مقدمه و هدف: قارچ‎هاي ميكوريز آربوسكولار يك جز مهم از ميكروفلور خاك را تشكيل مي‎دهند و با 80 در صد از گونه‎هاي گياهي همزيستي دارند. پژوهش حاضر با هدف شناسايي قارچ‎هاي ميكوريز آربوسكولار در سه رويشگاه (شنه‎چير، ايلام و ملكشاهي) با شرايط اقليمي مختلف در دو جهت دامنۀ شمال و جنوب در جنگل‎هاي استان ايلام انجام گرفت. مواد و روش‎ها: به‎منظور نمونه‎ برداري خاك، در هر رويشگاه و در هر جهت 20 نمونه خاك تركيبي در دو جهت شمالي و جنوبي برداشت شد. در مجموع 60 قطعه نمونه براي هر سه رويشگاه بر اساس طرح نمونه‎برداري كاملاً تصادفي از عمق 20-0 سانتي‎متر در فصل بهار برداشت شد. استخراج اسپور قارچ‎هاي ميكوريز با استفاده از روش الك مربوط و سانتريفيوژ كردن با ساكارز و شناسايي قارچ‎ها بر اساس اندازه‎ گيري ويژگي‎هاي ريخت شناسي و با استفاده از كليد شناسايي و سايت‎هاي اينترنتي معتبر انجام ‎شد. درصد فراواني گونه‎هاي قارچي با استفاده از درصد اسپورهاي متعلق به يك گونه قارچي نيز محاسبه شد. براي تعيين درصد تشابه گونه‎هاي قارچي در مناطق و جهت‎هاي شيب مختلف در هر رويشگاه از نمودار وون استفاده شد. يافته‎ها: نتايج اين مطالعه نشان داد كه در مجموع 39 گونه قارچ ميكوريز آربوسكولار متعلق به 11 جنس در سه رويشگاه مورد مطالعه و دو جهت شناسايي شدند. 36 گونه قارچي متعلق به 11 جنس در رويشگاه ايلام، 37 گونه قارچ ميكوريز متعلق به 11 جنس در ملكشاهي و 34 گونه قارچي متعلق به 10 جنس در شنه چير شناسايي شد. از 11 جنس شناسايي شده بالاترين درصد فراواني نسبي مربوط به جنس‎هاي Acaulospora و Glomus بود. در هر سه رويشگاه و در دو جهت شمالي و جنوبي دو گونه Glomus nanolumen و  Acaulospora lacunosaبالاترين درصد فراواني گونه قارچي را داشتند. نتايج تشابه گونه‎ها در مناطق مختلف نشان داد كه 30 گونه قارچ ميكوريز معادل %76/92 گونه‎ها در بين مناطق مشترك بودند و يك گونه اندميك (Glomus macrocarpum) در رويشگاه ملكشاهي وجود داشت. نتايج نشان داد تراكم اسپور در مناطق مورد مطالعه اختلاف معني‎داري داشتند (000/0=p) كه در رويشگاه ملكشاهي و شنه‎چير بيشتر از ايلام بود. ميانگين تراكم اسپور در تمام مناطق در جهت جنوبي بيشتر ار شمالي بود. ميانگين تراكم اسپورها در مناطق مختلف از 111/20 در ايلام تا 140/25 در ملكشاهي و در بين جهت‎هاي مختلف از 105/60 در شمال ايلام تا 150/90 در جهت جنوبي ملكشاهي متغير بود. نتيجه‎گيري: نتيجه مطالعه حاضر نشان داد كه قارچ‎هاي ميكوريز در مناطق و جهت‎هاي مختلف از نظر تعداد گونه قارچي، پراكنش و تعداد اسپور متفاوت بودند و بيشترين تراكم اسپور در جهت‎هاي جنوبي و در منطقه ملكشاهي مشاهده شد.