بررسي صدمات وارد شده به تنه درختان بر اثر تردد خودروهاي بيراهه‎ نوردي (آفرود) در جنگل‎هاي شمال ايران

مقدمه و هدف: امروزه از ماشين هاي بيراهه نوردي (آفرود) به‎جز طبيعت‎گردي براي مسابقه نيز استفاده مي‎شود. در واقع بيراهه نوردي‎ نوعي ورزش شناخته مي‎شود. هجوم هم‎زمان چندين خودرو به طبيعت بكر جنگلي و عدم اطلاع از عوامل زيست‎محيطي سبب تخريب خاك و پوشش گياهي مناطق اطراف مسير تردد مي شود. لذا هدف اصلي پژوهش حاضر بررسي اثر تردد خودروهاي بيراهه نوردي بر درختان اطراف مسير از نظر مساحت زخم، عمق زخم، محل زخم ايجاد شده در تنه يا ريشه، علت آسيب ديدگي و ميزان آسيب‎رساني هريك از عوامل مي‎باشد. مواد و روش‎ها: اين مطالعه در قطعه ۱۵ سري چهار طرح جنگلداري حاجي كلا تيرانكلي (ميانشه) انجام شد. به‎همين منظور مسير آفرود (بدون تردد اسكيدرها) در نظر گرفته شد. اثر تردد ماشين‎هاي آفرود بر درختان اطراف مسير از نظر تعداد درختان صدمه ديده، محل زخم ايجاد شده در تنه يا ريشه، مساحت زخم و عمق زخم، علت و نحوه آسيب به درختان اطراف مسير و تأثير شيب بر ميزان آسيب مورد بررسي قرار گرفت. يافته‎ها: نتايج اين پژوهش نشان داد براي درختاني كه نزديك به مسير هستند، نوع صدمه به‎صورت نقطه‎اي و با عمق زياد است  و هرچه فاصله از مسير بيشتر شود عمق ضربه كم ولي مساحت آسيب ديده بيشتر مي‎شود. عمق زخم در فاصله ۵۰ سانتي‎متري از مسير تردد، 2/55 سانتي‎متر، در فاصله ۱۰۰ سانتي‎متري از مسير، 2/1 سانتي‎متر و در فاصله ۱۵۰ سانتي‎متري از مسير، عمق زخم 1/7 سانتي‎متر بود. صدمه وارده به درختان حاشيه مسير بر اثر تردد آفرود از نظر محل آسيب‎ديدگي، از سطح زمين تا يقه درخت ۱۲٪، از محل يقه تا ارتفاع يك متري تنه درخت ۵۶٪ و از ارتفاع يك تا دو متري درخت ۳۲٪ مي‎باشد. لذا بيشترين ميزان آسيب‎ديدگي درختان بر اثر تردد آفرود در محل يقه تا ارتفاع يك‎متري تنه درخت و كمترين ميزان آسيب‎ديدگي در قسمت افق خاك تا سطح يقه درخت مي‎باشد. همچنين ميزان آسيب وارده به درختان حاشيه مسير بر اثر تردد آفرود، بر اثر برخورد بدنه و چرخ خودرو با تنه ۴۲ درصد، برخورد سقف يا تاج خودرو با درخت ۳۰ درصد، زخم به‎دليل بريدگي توسط سيم وينچ ۱۶ درصد و زخم ريشه بر اثر سايش تاير ۱۲ درصد مي‎باشد. با افزايش شيب طولي، عمق و مساحت زخم افزايش يافته است. ميانگين عمق زخم در شيب هفت درصد، يك ميلي متر ثبت شد كه اين ميزان در شيب ۲۰ درصد به 3/4 ميلي‎متر افزايش يافته است. نتيجه‎گيري: با توجه به رونق تورهاي آفرود در كشور كه به‎عنوان يك ورزش رسمي نيز ثبت شده است، نمي‎توان از برگزاري آن جلوگيري كرد، اما مي‎توان با راه كارهاي درست كه مهم‎ترين آن آموزش افراد است خطرات آن را براي طبيعت كاهش داد. همچنين با سازماندهي مناسب و تعيين مسيرهاي مشخص براي تردد آفرود، مي‎توان از صدماتي نظير آسيب به توده جنگلي، زادآوري و درختان سرپا و همچنين فشردگي خاك جلوگيري كرد.