واژگان و گونه‌هاي معرف طنز و طعن در گفتمان قرآن

اين مقاله، واژگان و گونه‌هاي معرف طنز و طعن در قرآن را تحليل مي‌كند. طنز در قرآن موقعيت‌هاي كميك مشابه زندگي دنيوي بشر نيست، بلكه سخنان نغز و هشدارها يا نوش و نيش‌ها، از جلوه‌هاي بياني عمدتاً غيرمستقيم قرآني است كه گونه‌هاي استعاري، تشبيهي و تمثيلي بسياري را شامل مي‌شوند. اين گونه‌ها حاوي نكته‌اي نغز هستند كه گاه باعث انبساط خاطر، و گاه مايه شگفتي ذهن شنونده مي‌شوند. پرسش‌هاي اصلي عبارت‌اند از: اين گونه‌ها چه نوع سنخ‌شناسي دارند؟ طرز عمل آنها به چه ترتيب است؟ و كاركردهاي دين‌شناختي و زيبايي‌شناسانه آنها كدام است؟ اين مقاله ابتدا به پيشينه بحث و سپس، به واژگان معرف طنز و گونه‌ها و الگوهاي طنزپردازي اشاره، و آنها را سنخ‌شناسي، و طرز عمل هر ژانر را با ذكر نمونه آيات قرآني تحليل مي‌كند. اين گونه‌ها، از نغزگويي تا حكايات كوتاه تمثيلي، و طنز پرخاشگر مانند طعنه، كنايه طنزآميز، هجو و ريشخند و كاريكاتورسازي، طيف‌بندي مي‌شوند. قرآن به كمك اين ژانرها، نوعي موقعيت ايجاد مي‌كند كه گاه، لطيف و طنزآميز، گاه، هجو كج‌انديشان و كاريكاتورسازي چهره منافقان، و گاه، تمثيلي و به‌ويژه‌ طعنه و كنايه طنزآميز است. البته اين گونه‌ها به‌طرزي كارآمد بر هم نقش شده‌اند كه تمييز آنها گاه، سخت ممكن است.