بررسي كاركرد تكنيك تغيير بيان در ترجمه پنج جزء پاياني قرآن كريم (موردپژوهي ترجمه‌هاي محمدعلي كوشا و نعمت‌الله صالحي نجف‌آبادي)

يكي از الگوهاي مطرح در نقد و ارزيابي ترجمه، الگوي وينه و داربلنه است. اين دو زبان‌شناس با مصاديقي از دو زبان فرانسه و انگليسي، تكنيك‌هايي را براي ترجمه‌ معرفي‌كردند كه بعدها قابليت تعميم و تطبيق در متون مختلف را پيدا كرد؛ تكنيك‌هاي متنوعي كه ذيل دو روش مستقيم و غيرمستقيم ترجمه قرار مي‌گيرند. تغيير بيان يكي از تكنيك‌هاي غيرمستقيم ترجمه است كه در آن مترجم با تغيير زاويه ديد يا تغيير ديدگاه به بازآفريني متن مبدأ در زبان مقصد مي‌پردازد. رايج‌ترين مصاديق اين تكنيك را مي‌توان در تبديل وجه مثبت به منفي، تبديل وجه مجهول به معلوم، تصريح‌سازي كنايه، تصريح‌سازي استعاره و علاقه‌هاي مجاز مرسل جست‌وجو كرد. مترجمان قرآن با اتكا به دانش بلاغي خود، انواع مختلفي از اين مصاديق را در ترجمه‌هاي خود بكار مي‌گيرند. جستار حاضر با هدف شناسايي مفاهيم نهفته در ترجمه برخي واژگان، ضمن تبيين اين تكنيك از ديدگاه وينه و داربلنه، به روش توصيفي ـ تحليلي و با رويكرد مقابله‌اي نحوۀ‌ بهره‌گيري نعمت‌الله صالحي‌نجف‌آبادي و محمدعلي كوشا از آن را در ترجمۀ پنج جزء پاياني قرآن كريم واكاوي نموده و با مقايسه كيفيت دو ترجمه و به تبع آن ميزان مقبوليت آنها نزد مخاطب فارسي‌زبان، بدين نتيجه رسيده‌است كه دو مترجم در بيشتر موارد با عنايت به وجوه بلاغي واژگان، در راستاي انتقال دقيق پيام متن مبدأ و اثرگذاري مطلوب نزد خواننده، به نحوي شايسته از اين تكنيك بهره‌ برده‌اند. در ميان انواع تغيير بيان، تصريح‌سازي كنايه بيشترين و تبديل مثبت به منفي، كمترين بسامد را در دو ترجمه دارند.