مديريت ريسك سيلاب شهري، راهكاري بر حفاظت از زيست بوم‌ها (مطالعه موردي: شهر اراك)

هدف: آگاهي از تغييرات ريسك سيلاب شهري در ارتباط با فعاليت‌هاي انساني و تغييرات كاربري اراضي در حوضه‌هاي آبخيز شهري نقش تعيين كننده‌اي در حفاظت از زيست بوم‌ها دارد. در پژوهش حاضر به بررسي مديريت ريسك سيلاب شهري اراك به عنوان راهكاري بر حفاظت از زيست بوم‌ها پرداخته شد.مواد و روش‌ها: با تعريف ريسك‌هاي مرتبط با منشاء، يك برنامه مديريتي بر اساس اولويت‌بندي راهكارهاي مديريت ريسك سيلاب شهري اراك ارائه شد. ابتدا با استفاده از مدل تصميم‌گيري چندمعياره AHP، ريسك‌هاي مختلف سيلاب وزن‌دهي شدند. سپس، لايه‌هاي مكاني ريسك‌ها از بانك‌هاي اطلاعاتي استخراج شدند تا نقشه مكاني پتانسيل ريسك بر اساس لايه‌هاي وزن‌دار تهيه شود. در مرحله بعد، 13 استراتژي براي مديريت ريسك سيلاب شهري اراك بر اساس مرور سوابق تحقيق و نظر كارشناسان خبره تعيين شد. سپس با استفاده از مدل TOPSIS، اولويت‌بندي گزينه‌ها انجام شد.نتايج: نتايج نشان داد در معيار توپوگرافي عامل شيب با وزن 0.65، در معيار تراكم عامل جمعيت با وزن 0.452 و در معيار هيدرولوژي عامل فاصله از شبكه رودخانه و آبراهه با وزن 0.70 اثر بيشتري نسبت به ساير زيرمعيارها دارند. همچنين نتايج نشان داد، حدود 777 هكتار از مساحت شهر كه 6.63 درصد را شامل مي‌شود و عمدتاً مركز شهر و پيرامون رودخانه كرهرود را در بر مي‌گيرد، داراي پتانسيل ريسك بالاي سيلاب است. در اين مناطق كه پتاسيل ريسك سيلاب شهر اراك بالاتر است، عمدتاً شيب كمتر، فاصله تا رودخانه و مسيل‌ها كمتر و تراكم جمعيت بالاتر مي‌باشد. در بخش اولويت‌بندي راهكارها مشخص شد كه ساماندهي ديواره و بستر رودخانه با ضريب نزديكي 0.8872 به عنوان گزينه برتر شناخته شده است و پس از آن رفع تصرف و آزادسازي با ضريب نزديكي 0.7945 قرار دارد. در اولويت‌هاي بعدي نيز، لايروبي مسيل رودخانه، بهينه‌سازي ابعاد دهنه پل‌ها، آگاه‌سازي و افزايش دانش عمومي قرار دارند.نتيجه‌گيري: در جمع‌بندي كلي از اين پژوهش بايد بيان كرد كه مديريت ريسك سيلاب شهري اراك، به منظور حفاظت از زيست بوم‌هاي انساني، نيازمند مشاركت همه بخش‌هاي جامعه است.