ارزيابي و واسنجي مدل بيلان انرژي سطحي سبس در تعيين تبخير-تعرق دشت‌هاي متأثر از پخش سيلاب (قره چريان- استان زنجان)

مقدمه و هدف تبخير و تعرق، تعادل آب و انرژي خاك را كه عمدتاً در مدل‌هاي گردش عمومي و مدل‌سازي آب و هوا استفاده مي‌شود، هدايت مي‌كند. در نتيجه، پيش‌بيني جريان آب رود، پيش‌بيني عملكرد محصول، سامانه‌هاي مديريت آبياري، كيفيت آب رود يا درياچه همگي به سطوح تبخير و تعرق بستگي دارند. به اين دليل، برآورد دقيق بيلان آب ضروري است. برآوردهاي بهتر و دقيق تبخير-تعرق امكان برنامه‌ريزي مؤثر آبياري و استفاده بهينه از آب را براي ساير اهداف كشاورزي فراهم مي كند. هدف اين پژوهش ارزيابي و واسنجي مدل بيلان انرژي سطحي سبس در تعيين تبخير-تعرق در دشت‌ سهرين - قره چريان در فاصله‌ي 30 كيلومتر و در شمال‌غرب شهر زنجان مي باشد. مواد و روش ها در اين پژوهش به‌منظور تعيين تبخير و تعرق واقعي با استفاده از مدل بيلان انرژي و سنجش‌ازدور سبس در دشت سهرن-قره چريان، تعداد 17 تصوير لندست هشت، ‌همراه با داده‌هاي هواشناسي ايستگاه همديد فرودگاه زنجان بررسي شد. همچنين با كمك مدل سبس، تبخير-تعرق مزرعه‌ي كشت گندم با مساحت پنج هكتار در دوره‌ي زماني 1399/7/1 تا 1400/06/31 محاسبه و اعتبار‌سنجي شد. براي اين منظور ورودي‌هاي مورد نياز مدل سبس شامل آلبيدو، دماي سطح زمين، گسيلمندي، NDVI، شاخص پوشش ‌گياهي، شاخص سطح برگ، بلندي پوشش‌گياهي، تراكم تاج پوشش ‌گياهي كه در محيط نرم افزار ايلويس تهيه شد. داده ‎هاي بده و حجم آب مصرفي با استفاده از مدل بيلان آب خاك نيز تعيين شد. نتايج وبحث براساس نتايج اين پژوهش تبخير و تعرق به‌دست آمده از مدل بيلان آب خاك 24115 مترمكعب و تبخير و تعرق به‌دست آمده از مدل سبس 28750 مترمكعب با خطاي 16/12 % برآورد شد. همچنين نتايج به‌دست آمده از مدل سبس با تبخير و تعرق مرجع با استفاده از چهار ﺷﺎﺧﺺ ضريب تبيين (R2)، رﯾﺸﻪ‌ي ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻣﺮﺑﻌﺎت ﺧﻄﺎ (RMSE)، ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻗﺪرﻣﻄﻠﻖ ﺧﻄﺎ (MAE) و ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ارﯾﺒﯽ ﺧﻄﺎ (MBE) واسنجي شد كه اندازه‌هاي اين چهار شاخص به‌ترتيب 0/844، 1/06، 1/12 و 0/25 محاسبه شد، كه اين نتايج نشان دادند دستورالعمل سبس براي برآورد ETa در منطقه‌ي مطالعه‌شده دقت كافي داشت. نتيجه گيري و پيشنهادها بنابراين براساس نتايج اين پژوهش مي‌توان گفت كه استفاده از تصويرهاي ماهواره‌اي در برآورد تبخير-تعرق واقعي، در مقايسه با روش برداشت ميداني قابل اتكا است و با توجه ‌به مشكلات روش‌هاي بيلان رطوبتي (مانند نقطه‌اي بودن، زمان‌بر بودن، هزينه زياد، نياز به ابزار دقيق و تقريباً نبود امكان استفاده از لايسيمتر) و مزاياي استفاده از تصويرهاي ماهواره (تحت پوشش دادن سطح گسترده‌اي از مزارع يا باغ‌ها، ارزان و سريع بودن) در برآورد تبخير-تعرق مي‌توان با پذيرفتن خطاي كم نتايج قابل‌قبولي به‌دست آورد.