ارزيابي اثر كاربري‏ زمين و ويژگي‏ هاي خاك بر اندازه‌ي‌ سرب خاك آبخيز شهري شيراز با استفاده از زمين آمار و نقشه برداري رقومي خاك

مقدمه و هدف توسعه‌ي شهري، چالش هاي زيست محيطي به‌همراه دارد، و يكي از اين چالش ها، آلودگي خاك به فلزهاي سنگين است كه براي بهداشت و سلامت عمومي آبخيزنشينان بسيار نگران كننده است. يكي از فلزهاي سنگين كه در زيست بوم هاي شهري نقش مهمي در آلودگي خاك دارد، عنصر سرب است. سرب از ديرباز به‌وسيله‌ي بشر استفاده شده است و در دهه هاي اخير بنزين سرب دار، يكي از منابع اصلي اين آلاينده در آبخيزهاي شهري است. استفاده از نقشه برداري رقومي خاك با استفاده از تابع‌هاي موجود در زمين آمار، پهنه بندي آلودگي خاك را در مقايسه با روش هاي قديمي دچار تحول كرده است و مي تواند به مديريت بهينه‌ي آلودگي خاك منجر شود. افزون بر اين، كاربري زمين مي تواند تأثير زيادي بر اين مديريت داشته باشد. هدف اين پژوهش، پهنه بندي اندازه‌ي‌ فلز سنگين سرب خاك و ارتباط آن با كاربري زمين مي باشد. مواد و روش ها منطقه‌ي مطالعه‌شده، آبخيز شهري شيراز با مساحت 41133 هكتار، به‌عنوان بخشي از آبخيز درياچه‌ي مهارلو در بخش مركزي شهرستان شيراز استان فارس در جنوب ايران بود. وضعيت رطوبتي و دمايي خاك هاي منطقه به‌ترتيب زريك و ترميك مي باشد. كاربري‏ هاي بررسي‌شده در اين پژوهش شامل: زمين‌هاي باير، پارك شهري، باغ و زمين‌هاي مرتعي كوهستاني بود. به‌منظور تعيين ويژگي هاي فيزيكي و شيميايي خاك از هر كاربري 30 نمونه خاك از ژرفاي صفر تا 20 سانتي متري برداشت شد. براي توليد نقشه هاي رقومي از سامانه‌ي اطلاعات جغرافيايي و مدل‌هاي زمين‌آماري واريوگرام كروي و نمايي استفاده شد. همچنين از روش كريجينگ براي برآورد ويژگي هاي فيزيكي، شيميايي و اندازه‌ي‌ سرب استفاده شد. نتايج و بحث براساس نتايج اين پژوهش تفاوت ويژگي هاي شيميايي خاك مانند واكنش، كربنات‌كلسيم معادل و اندازه‌ي‌ مواد آلي در كاربري‌هاي مختلف معني‌دار بود. همچنين اندازه‌ي‌ ظرفيت تبادل كاتيوني و آلودگي سرب در سطح 0/01 معني دار بود. نتايج اين پژوهش نشان داد كه در خاك‌هاي آبخيز شهري شيراز، اندازه‌ي سرب تحت تأثير برخي از ويژگي هاي شيميايي خاك مانند ماده آلي و ظرفيت تبادل كاتيوني بود. در منطقه‌ي بررسي‌شده در كاربري‌هاي مختلف زمين‌ ، روند آلودگي سرب به اين گونه بود: زمين‌هاي مرتعي كوهستاني باغ پارك شهري زمين‌هاي باير. نتيجه گيري و پيشنهادها نتايج اين پژوهش نشان داد كه كاربري هاي مختلف زمين مي توانند بر اندازه‌ي‌ سرب تأثيرگذار باشند. با توجه به مشكل آلودگي خاك در آبخيزهاي شهري و تأثير مهم كاربري زمين در اندازه‌ي‌ آن، انجام طرح هاي پژوهشي و توسعه‌ي شهري براي بررسي‌هاي دقيق كاربري زمين و ارتباط آن با ديگر ويژگي هاي محيطي از جمله آلودگي خاك پيشنهاد مي‏ شود. همچنين انجام پژوهش هاي بيشتر موضعي و موضوعي در زيست بوم‌هاي شهري بر تأثير انواع گونه هاي گياهي بر اندازه‌ي‌ فلزهاي سنگين در خاك بررسي شده پيشنهاد مي شود تا با كاشت آن نوع پوشش گياهي به آلودگي زدايي خاك كمك شود.