بررسي كاركردهاي اجتماعي قنات در نواحي روستايي با تأكيد بر شاخص هاي سرمايه اجتماعي ( مورد مطالعه: شهرستان همدان)

قنات‏ ها در ايران كاركردهاي اقتصادي، اجتماعي - فرهنگي و زيست‎ محيطي مختلفي در شهرها و روستاها دارند. يكي از عواملي كه بر توانايي جامعه در مديريت منابع آب مشترك تاثير مي‏ گذارد سرمايه‏ ي اجتماعي است. از طرف‏ ديگر وجود قنات موجب ايجاد فضاي مشاركتي در روستاها مي‏ شود و اين فضاي مشاركتي منشاء سرمايه ‏ي اجتماعي در روستاها است. روش تحقيق توصيفي - تحليلي است كه با هدف بررسي نقش قنات در افزايش سرمايه ‏ي اجتماعي ساكنين نواحي روستايي در بخش مركزي شهرستان همدان انجام شده است. ميزان سرمايه ‏ي اجتماعي در روستاهاي مورد مطالعه در چهار مؤلّفه انسجام اجتماعي، مشاركت اجتماعي، اعتماد اجتماعي و امنيت اجتماعي مورد سنجش قرار گرفت. پايايي پرسش‏نامه با مقدار آلفاي كرونباخ0/82 تأييد شد. جهت روايي از نظرات كارشناسان و خبرگان دانشگاهي استفاده گرديد. جامعه آماري شامل 15 روستا بود كه به دو گروه، روستاهاي داراي قنات و فاقد قنات تقسيم شدند. از تعداد 9257 خانوار در جامعه آماري، حجم نمونه بر اساس فرمول كوكران 369 خانوار تعيين گرديد كه سهم روستاهاي داراي قنات 244 خانوار و روستاهاي فاقد قنات 125 خانوار مشخص شد. داده هاي مورد نياز بر اساس مطالعات ميداني و اسناد كتابخانه ‏اي جمع آوري شد. داده‏ هاي جمع ‏آوري شده از طريق آزمون‏ هاي آماري نظير آزمون T مورد تجزيه و تحليل قرارگرفت. نتايج تحقيق نشان داد كه سرمايه اجتماعي در روستاهاي داراي قنات با ميانگين3/98 و روستاهاي فاقد قنات با ميانگين3/37 در وضعيت مطلوب قرار دارند اما آزمون T در سطح 99 درصد، تفاوت معني داري را در ميزان سرمايه اجتماعي در دو گروه روستاهاي مذكور نشان داد بدين معني كه ميزان سرمايه‏ ي اجتماعي در روستاهاي داراي قنات بيش‏تر بود. تقويّت سرمايه ‏ي اجتماعي مي ‏تواند به ‏عنوان ابزاري در جهت دست‏يابي به مديريت پايدار منابع آب و توسعه‏ ي پايدار روستايي عمل نمايد كه اين سرمايه ‏ي اجتماعي باعث توانمندسازي روستاييان، اعتمادبه ‏نفس و خود باوري در آن‏ها مي شود.