وضعيت بهداشت و درمان در تبريز از برآمدن قاجاريه تا انقلاب مشروطه

زمينه و هدف: تبريز پيش از انتخاب به عنوان محل استقرار عباس ميرزاي وليعهد در اثر عوامل مختلف از نظر فاكتورهاي مرتبط با سلامتي چندان مناسب نبود و روند افولي بهداشت در عهد قاجار تشديد شده است. شهر با وجود موقعيت مناسب آب ‌و هوايي، در حوزه بهداشت شهري از وضعيت مناسبي برخوردار نبوده است. همچنين عليرغم حضور اطباي ماهر آشنا به طب قديم و جديد، در اثر رواج خرافات، شيوع بيماري‌هاي مسري و نبود بيمارستان، حضور اين پزشكان و استفاده از طب جديد تأثير چنداني بر بهبود اوضاع نداشته است. با توجه ‌به عدم انجام پژوهش مستقل در خصوص دوره مورد بررسي (1324-1210 ق.)، هدف مقاله حاضر شناخت بهتر وضعيت بهداشت و درمان و مؤلفه‌هاي تأثيرگذار بر آن در يكي از ادوار مهم تاريخي است.روش: مواد اصلي پژوهش حاضر اطلاعات و داده‌هاي منابع تاريخي، به ويژه سفرنامه‌هاي اروپاييان است كه از اوايل عهد قاجار در قالب هيأت‌هاي سياسي ـ نظامي و جهانگرد در آن حضور داشته، زواياي مختلف زندگي اجتماعي را به تصوير كشيده‌اند. همچنين تلاش شده از پژوهش‌هاي جديد در حوزه بهداشت و پزشكي دوره قاجار استفاده شود. روش مورداستفاده در اين تحقيق توصيفي ـ تحليلي بوده و بر اساس گردآوري داده‌ها به روش كتابخانه‌اي انجام شده است.ملاحظات اخلاقي: در طول نگارش مقاله حاضر، رعايت اصالت منابع، امانتداري و صداقت شده است.يافته‌ها: با توجه ‌به اطلاعات موجود به نظر مي‌رسد عليرغم شرايط مناسب آب‌وهوايي، نبود مشكل آلاينده‌ها و آشنايي تدريجي با طب جديد غربي، در اثر عواملي مانند شيوع بيماري‌هاي مسري، نبود بيمارستان‌ها، رواج خرافات و در كل افول تمدني، حوزه بهداشت و درمان نيز از اين روند متأثر شده و با توجه ‌به اخبار منابع از وضعيت مناسبي برخوردار نبوده است.نتيجه‌گيري: يافته‌ها حاكي از بي‌توجهي جدي به بهداشت فردي و عمومي است كه در اثر مشكلات ناشي از شيوع برخي بيماري‌هاي مسري، بلاياي طبيعي، قحطي و بي‌توجهي حكومت تشديد شده است. از سوي ديگر تداوم شيوه‌هاي قديمي درمان در كنار مشكلات ناشي از نبود مراكز درماني و رواج خرافات سبب شد با وجود آشنايي و رواج تدريجي طب و پيشرفت‌هاي جديد، در عرصه عمل تحول چنداني در عرصه بهداشت و درمان ايجاد نشود.