بازتاب پراكندگي بيماري تب نوبه (مالاريا) در سفرنامه‌ها و خاطرات عصر قاجار

زمينه و هدف: مالاريا (Malaria) بيماري عفوني است كه در اثر نيش پشه آنوفل ايجاد مي‌گردد. اين بيماري كه به دليل عارضه تب‌هاي متناوب تب نوبه ناميده مي‌شد، در سراسر عصر قاجار در كشور شايع بود. مالاريا در برخي نقاط شيوع مداومي داشته و گاه نيز همه‌گيري نوع بدخيم آن در برحي نواحي موجب مرگ جمعي مي‌گرديد. هدف پژوهش حاضر بررسي علل شيوع فراوان اين بيماري در ايران آن دوره است.روش: در اين پژوهش كه به روش توصيفي ـ تحليلي نگارش يافته، با مراجعه به كتابخانه‌ها و بررسي منابع تاريخي و به ويژه سفرنامه‌ها و خاطرات داده‌هاي مرتبط با پراكندگي مالاريا در ايران عهد قاجار، عوامل شيوع و شيوه‌هاي متداول درماني اين بيماري جمع‌آوري و فيش‌برداري شده و سپس طبقه‌بندي و پالايش و تنظيم و تدوين گرديده است.ملاحظات اخلاقي: در اين تحقيق در ارجاع‌دادن به متون و منابع، راستي و درستي سرلوحه كار قرار گرفته است.يافته‌ها: نتايج اين پژوهش نشان داد كه مالاريا در كشور پراكندگي زيادي داشته و طبيعت و انسان هر دو در گسترش آن نقش داشته‌اند. باتلاقي‌بودن مناطق و استفاده نادرست از آب‌ها دليل اصلي شيوع اين بيماري بوده، اما مردم از روي ناآگاهي عواملي چون نيش ساس و كاشت محصولاتي مثل برنج و خرما را مؤثر در پيدايش آن مي‌دانستند. آن‌ها براي مقابله با بيماري به شيوه‌هاي سنتي درمان متوسل مي‌شدند و در صورت دسترسي از گنه‌گنه (Quinine) سود مي‌جستند.نتيجه‌گيري: در شيوع فراوان مالاريا در كشور هم عوامل طبيعي و هم عملكرد انسان‌ها مانند شيوه زندگي و فعاليت‌هاي اقتصادي و به ويژه كشاورزي تأثيرگذار بوده است. وجود مشكلات بهداشتي و فقدان خدمات درماني و دارويي نيز موجب شده بود كه مالاريا شايع‌ترين بيماري در ايران عصر قاجار گردد.