بررسي چند ابهام درباره «علي بن عباس مجوسي»

زمينه و هدف: علي ابن عباس مجوسي طبيب مشهور سده چهارم قمري، اگرچه به سبب كتاب گرانسنگ خويش شهرتي جهاني يافته، اما احوالات شخصي او كمتر دانسته شده است. از اين رو پژوهش حاضر به بررسي چند ابهام درباره علي بن عباس مجوسي مي‌پردازد.روش: اين پژوهش يك تحليل محتواي كيفي از نوع سوماتيو (Summative Qualitative Content Analysis) است كه بر اساس بررسي نسخ متعدد از كتاب كامل‌الصناعه و منابع تاريخي دست اول و منابع الكترونيك، با واژگان كليدي علي بن عباس، مجوسي، كامل‌الصناعه‌الطبيه، عضدالدوله انجام شده است.ملاحظات اخلاقي: در پژوهش حاضر جنبه‌هاي اخلاقي مطالعه كتابخانه‌اي شامل اصالت متون، صداقت و امانتداري رعايت شده است.يافته‌ها: ابهامات چهارگانه‌اي در اين پژوهش مطرح شد كه با رجوع به منابع تاريخي سده‌هاي ميانه و همچنين برخي نسخه‌هاي خطي موجود به ترتيب ذيل به آن‌ها پاسخ داده شد. فقدان كنيه براي علي بن عباس برخاسته از آداب ايرانيان بوده و در هيچ يك از نسخه‌هاي مورد بررسي نسبت اهوازي براي علي بن عباس ذكر نشده است. دين علي بن عباس با توجه به عبارات متناسب با فرهنگ عامه مسلمين مي‌تواند اسلام در نظر آورده شود، اما فقدان صلوات بر پيامبر (ص) در برخي نسخه‌ها مي‌تواند اين گمان را تقويت كند كه او مجوسي بوده است و اختلاف نسخه‌ها در يادكرد از عضدالدوله مي‌تواند از عدم اتحاد زمان نگارش و عرضه خصوصي و زمان عرضه عمومي اين كتاب برخاسته باشد.نتيجه‌گيري: شواهدي كه در اين پژوهش براي پاسخگويي به ابهامات بيان شده، تا حدودي توانسته است پاسخ‌هاي دقيق و كامل و منطقي را ارائه نمايد. به نظر مي‌رسد چنين پژوهش‌هايي مي‌توانند زمينه‌اي مستند و علمي براي مطالعات تاريخي به ويژه در دوره اسلامي را فراهم آورند.