بررسي تأثير كالبد شهري بغداد بر سلامت ساكنان آن با تكيه بر دوره اول عباسي

زمينه و هدف: بغداد، به عنوان پايتخت دولت عباسيان به مدت پنج قرن، از شكوه و آباداني فراواني در تمدن اسلامي و حتي تمدن عصر خويش برخوردار بوده است. خلفاي عباسي از همان ابتداي ساخت شهر بغداد، توجه زيادي به ساختار شهري درست و مناسب آن داشتند، به طوري كه منصور عباسي در ساختن اين شهر، معماران، منجمان و حتي متخصصان بسياري را به خدمت گرفت، اما با وجود تلاش‌هاي صورت گرفته، ساختار شهري بغداد به گونه‌اي پيش رفت كه به عنوان عامل عمده‌اي در شيوع بيماري‌ها و مرگ و ميرهاي زمان خود شناخته شد. پژوهش حاضر با هدف بررسي و تبيين نقش ساختار جغرافيايي و بررسي ساخت و سازهاي شهري بغداد، به بررسي ميزان مرگ و مير اين شهر در دوره اول حكومت عباسي پرداخته است. روش: مفاد اصلي اين پژوهش، داده‌هاي برگرفته از منابع دست اول تاريخ اسلام است كه شامل منابع تاريخي، كتب جغرافيايي و متون تاريخ پزشكي بوده است. همچنين از پژوهش‌هاي جديد در راستاي اوضاع اجتماعي عباسيان در قالب مقالات استفاده شده است. روش تحقيق در اين پژوهش به صورت تاريخي ـ تحليلي است و جمع‌آوري اطلاعات به روش كتابخانه‌اي صورت گرفته است.ملاحظات اخلاقي: صداقت و امانتداري در ارائه گزارش و انتشار مطالب، رعايت گرديده است.يافته‌ها: به نظر مي‌رسد كالبد شهري بغداد هميشه عامل رونق و آباداني زندگي مردمان آن نبوده است، بلكه ساخت و سازهاي متراكم و غير اصولي آن به تدريج درگسترش عوامل بيماري‌زا و نهايتاً افزايش ميزان مرگ ‌و مير در دوره اول حكومت عباسي تأثير به سزايي داشته است.نتيجه‌گيري: بر اساس نتايج به دست‌آمده در اين پژوهش، بافت جغرافياي مصنوع شهر بغداد در قالب عواملي چون ساختار شهري (كوچه‌ها، معابر شهري)، شكل ساختمان‌هاي مسكوني، خيابان‌ها، بازارها، زندان‌ها، حمام‌ها، آب‌انبارها، چاه‌ها و... يا وقوع حوادثي چون آتش‌سوزي و گسترش آن به دليل ساختار چوبي پل‌ها در بغداد، در افزايش عوامل بيماري‌زا نقش زيادي داشته‌اند كه در نتيجه سبب افزايش شمار مرگ و مير در بغداد در دوره عباسيان شده است.