تبيين وضعيت بهداشتي درماني سيستان در دوره قاجار و پهلوي اول

زمينه و هدف: سرزمين سيستان به دليل مجاورت با نواحي مرزي در عصر قاجار گذرگاه برخي از بيماري‌هاي واگيردار بوده است و ساكنان آن متأثر از درد و رنج امراض به سر برده‌اند. دول خارجي نظير انگلستان و روسيه به دنبال مطامع استعماري خويش، مسائل اجتماعي و بهداشتي سيستان را با حساسيت دنبال مي‌نمودند و اسناد محرمانه آن‌ها شاهد اين مسأله مي‌باشد. روش: پژوهش حاضر بر آن است با رويكردي توصيفي ـ تحليلي و با استفاده از منابع كتابخانه‌اي و آرشيوي به تبيين وضعيت بهداشتي درماني سيستان در دوره قاجار و پهلوي اول بپردازد.ملاحظات اخلاقي: در تدوين اين پژوهش، اصل امانتداري و صداقت استناد به متون مورد استفاده، اصالت منابع و پرهيز از جانبداري در مراجعه به متون يا تحليل‌ها، رعايت شده است.يافته‌ها: يافته‌هاي پژوهش حاضر نشان داد بي‌توجهي حكام قاجار وكمبود امكانات بهداشتي و از سوي ديگر، همجواري سيستان با هند و افغانستان در نابساماني اوضاع بهداشتي آن مؤثر بوده است. افزون بر اين باورهاي خرافي مردم و روش‌هاي سنتي درمان امراض، سيستان را بستري مناسب جهت شيوع و انتشار بيماري‌هاي مسري نظير وبا و طاعون نمود. در اين ميان، دولت انگلستان به منظور حفظ منافع خويش ناچار به ايجاد بيمارستان در سيستان گرديد. در عصر پهلوي اول نيز با تحول سيستم بهداشت و درمان بتدريج ارسال نيرو و خدمات به اين منطقه آغاز شد و بدين تدبير از روند مرگ و مير ناشي از بيماري‌ها كاسته شد.نتيجه‌گيري: روش‌هاي درماني در سيستانِ دوره قاجار همانند ديگر نقاط ايران بر اساس تجربه و طب سنتي كهن رواج داشت. درمانگري نوين توسط كنسولگري روسيه و انگليس براي نفوذ و كنترل بيشتر اين منطقه انجام مي‌شد. در دوره پهلوي اول با توسعه شهرهاي شرق ايران، اقدامات عمراني رضاشاه و فراهم‌نمودن تسهيلات بهداشتي، به تدريج تجهيزات پزشكي و بهداشتي به سيستان ارسال شد و مراكز بهداشتي و درماني رونق گرفت.